Bakıda hava 28°
USD 1.7008 AZN
EUR 1.9988 AZN

Azərbaycan dili - XIV dərs

 

 

Miqdar sayları

Miqdar sayları əşyanın miqdarını bildirir və nə qədər? neçə? suallarına cavab olur.

Midar sayının 3 növü var:

1. Müəyyən miqdar sayları

2. Qeyri- müəyyən miqdar sayları

3. Kəsr sayları

Müəyyənlik bildirən miqdar sayları

Miqdar saylarının bu növü əşyanın konkret miqdarını bildirir. 1-dən baş.layaraq sonsuzluğa qədər artır və sonsuzluqdan 1-ə qədər azalır.

Quruluşca sadə və tərkibi olur. Başqa nitq hissələrindən say düzəlmir.

Müəyyənlik bildirən miqdar sayları bir kökdən və bir morfemdən ibarət olur. Dilimizdə müəyyənlik bildirən 22 sadə miqdar sayı var. Bir, iki, üç, dörd, beş, altı, yeddi, səkkiz, doqquz, on, iyirmi, otuz, qırx, əlli, altmış,yetmiş, səksən, doxsan, yüz, min, milyon, milyard. Milyon və milyar alınma, qalanları sırf öz dilimizə məxsusdur.

Sadə sayların birləşməsindən tərkibi saylar yaranır. Müəyyənlik bildirən sadə sayların tərkibi say kimi birləşməsinin 10-dan 100-ə qədər bir üsulu, 100-dən 1000-ə qədər də başqa bir üsulu vardır.

10-dan 100-ə qədər əvvəl onluqlar, sonra təkliklər işlənir. Məsələn: iyirmi beş, otuz iki və s.

100-dən yuxarı işə qarışıq şəkildə işlənə bilir. Məsələn: yüz əlli iki min, on beç min, iki yüz min və s.

Tərkibi saylar yanaşma üsulu ilə yaranır.

Müəyyənlik bildirən miqdar sayları isimlərdən əvvəl işləndikdə sayla isim arasında numerativ sözlər işlənir. Cüt, baş, ədəd, dəst, parça, tikə ,dənə, nüsxə, cild, qatar, qətrə, top, nəfər, göz, para və s. Bu sözlərin əksəriyyəti müstəqilliyini itirmiş isimlərdir. Məsələn: 3 göz otaq, 1 cüt ayaqqabı, bir tikə çörək, 10 baş heyvan və s.

Müəyyənlik bildirən miqdar sayları içərisində ən çox işlənəni bir sözüdür. Bir sözü müxtəlif məqamlarda işlənir.

1. Əşyanın konkret və dəqiq miqdarını, miqdar saylarının birincisini bildirir. Məs: 1 kitab, iki qələm və s.

2. Qeyri-müəyyənlik bildirən ədat kimi.Məs: Sənə bir söz demək istəyirəm.

3. Qüvvətləndirici ədat kimi. Məsələn: Böyük bir binanaın arxasındakı yaşıllıqlar tamamən yox olmuşdu.

4. Zərfdən sonra təkid bildirən bir ədat kimi. Məs: Sən sabah bir bizə gəl, mən sənə hər şeyi başa salacam.

5. Az, çox, xeyli, qədər, neçə sözlərilə birləşərək qeyri-müəyyənlik yaradır. Məs: bir neçə kitab, bir qədər un, bir az duz və s.

6. An, vaxt, zaman, gün, ay, dəfə sözlərilə birləşərək zaman zərfləri əmələ gətirir.Məs: bir an, bir zaman, bir dəfə və s.

7. Təhər, sayaq, cür sözlərilə birləşərək tərz zərfləri əmələ gətirir.

Bir sözü -ca, -cə ədatı ilə də işlənir.Məs: Sənin bircə sözün mənə kifayətdir.

 

Azərbaycan dili - XIV dərs
Səslərin sayı: 3
23
5902
Loading...
Şərhlər
Offline
MAYA EL
çox saq olun Elnarə xanım həmişəki kimi çox gözəl xəbər hazırlamısız davamlı olsun
2 aprel 2013 13:54
imza: Özün haqqında qışqıra-qışqıra danışma, qoy başqaları sənin barəndə sakitcə danışsınlar.
Offline
Nermin Ceferova
Xanım, öncə diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm. Mən belə şeydən incimirəm, əksinə, çox xoşuma gəlir. Çünki məni nəyisə araşdırmağa sövq edir. Sualınız məni də düşündürdü. Bayaqdan interneti ələk-vələk elədim. amma sıfırın say olduğuna dair bir məlumat tapmadım. Hətta ən düzgün və geniş məlumatların olduğu http://az.wikipedia.org saytında da sıfırın say olduğunu təsdiqləyən bir məlumata rast gəlmədim. Bir çox yerlərdə 23sadə miqdar sayı olduğu yazılıb. Yəni trillion da dilimizə daxil edilib. Amma sıfır haqda heç bir məlumat yoxdur. Siz sıfırın say olduğuna dair bir mənbə bilirsizsə buraya yazın , mən də baxım. Çünki mənə də çox maraqlı gəldi. Amma mənim məntiqim budur: məntiqi cəhətdən dilimizdə sıfır əşya deyə bir birləşmə mümkün olmadığı üçün sıfır say deyil. Hətta araşdırma zamanı nəticəyə gələn türk dilinin qrammatikasında da bu mövzuda bir şey görmədi

xanim,menim elmi drecem de var..14 ildir muellim iwleyirem..indi repititorluqla mewgulam...tekce bu deyil...dilimizde o qeder hele izahi verilmemiw meseleler var ki...menim ali mekteb konfranslari jurnallarinda bu barede meqalelerim var..derslik muelliflerinden BULUDXAN XELILOVA(MORFOLOGIYA wobesi uzre)da xeyli sayda wikayetlerim olub..2 il bundan once soz verdi ki,derslikdeki bu catiwmazliqlari duzeldecek..amma hele ki,bir yenilik yoxdur..siz ozunuz duwunun,sifir sozdur,dilde movcuddur..hansi nitq hissesidir?..belli deyil..hec yerde yoxdur..axtarmayin..eeee..dilimizde hele o qeder izah olunasi movzular var ki..
.

PURE LOVE,
bunlar asant suallardı.Mənim bundan səhfim çıxmır. bir az çətini yoxdu.qəbulad üşənlər kimi.

Canim,qebula hazirliq muelimesiyem..vallah vaxtim olan kimi,sizlercun ele cetin suallar hazirlayaram ki...wagirdlerim deyir ki,ay muellim ne yaxwi qebulun sualarini siz hazirlamirsiz..yoxsa hec kim qebul oluna bilmezdi...ne yaxwi..
7 mart 2013 17:20
Offline
Elnarə
ay gozelim,dilde her bir soz nitq hissesidir..esas ve ya komekci ferqi yoxdur..bu yaziq sifir bir nitq hissesi omalidir ya yox..ne olsun soz birlewmesi weklinde iwlenmir..burda reqemlerden yox,sozlerden sohbet gedir..sonra numerativler haqda da cox besit melumat vermisiz..ne ise mubahise etmeyek..bele weylere fikir verin..sayla maraqlanan kitabda tapmadigini burda tapsin..demek istediyim bu idi..Azerbaycan dili muellimi olduguma gore erk etdim ..incimeyin..

Xanım, öncə diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm. Mən belə şeydən incimirəm, əksinə, çox xoşuma gəlir. Çünki məni nəyisə araşdırmağa sövq edir. Sualınız məni də düşündürdü. Bayaqdan interneti ələk-vələk elədim. amma sıfırın say olduğuna dair bir məlumat tapmadım. Hətta ən düzgün və geniş məlumatların olduğu http://az.wikipedia.org saytında da sıfırın say olduğunu təsdiqləyən bir məlumata rast gəlmədim. Bir çox yerlərdə 23sadə miqdar sayı olduğu yazılıb. Yəni trillion da dilimizə daxil edilib. Amma sıfır haqda heç bir məlumat yoxdur.

Siz sıfırın say olduğuna dair bir mənbə bilirsizsə buraya yazın , mən də baxım. Çünki mənə də çox maraqlı gəldi.
Amma mənim məntiqim budur: məntiqi cəhətdən dilimizdə sıfır əşya deyə bir birləşmə mümkün olmadığı üçün sıfır say deyil.
Hətta araşdırma zamanı nəticəyə gələn türk dilinin qrammatikasında da bu mövzuda bir şey görmədim.
7 mart 2013 12:46
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
Nermin Ceferova
Biz cümlə daxilində sıfır kitab, sıfır qələm və s. kimi söz birləşməsi istifadə edirikmi? Xeyr! Ona görə də sıfır ayrılıqda say deyil, amma riyazi cəhətdən rəqəm düzəltmək üçün köməkçi rəqəmdir.O ki qaldı çox şeyə, növbəti dərsdə olacaq İnşallah!
ay gozelim,dilde her bir soz nitq hissesidir..esas ve ya komekci ferqi yoxdur..bu yaziq sifir bir nitq hissesi omalidir ya yox..ne olsun soz birlewmesi weklinde iwlenmir..burda reqemlerden yox,sozlerden sohbet gedir..sonra numerativler haqda da cox besit melumat vermisiz..ne ise mubahise etmeyek..bele weylere fikir verin..sayla maraqlanan kitabda tapmadigini burda tapsin..demek istediyim bu idi..Azerbaycan dili muellimi olduguma gore erk etdim ..incimeyin..
6 mart 2013 23:34
Offline
DENIZ
maraqlıdı saqolun
6 mart 2013 23:08
Offline
pure love
bunlar asant suallardı.Mənim bundan səhfim çıxmır. bir az çətini yoxdu.qəbulad üşənlər kimi. yahoo
6 mart 2013 22:52
Offline
FIRUZA
coxsaq ol mekteb illeri yadima dushdu cox saq ol
6 mart 2013 22:28
Offline
Endless Love-Gulare
isim sifet ve say bu cutluyu mektebde seve seve oyrenirdim asan movzular idi,
6 mart 2013 22:16
Offline
Kamailba
Hər zamanki kimi bu günkü dərsimizdə çox maraqlı idi. good
6 mart 2013 21:32
imza: "Hər bir ağacın bir meyvəsi var,
Qəlbin meyvəsidə övladdır."

Həzrəti Məhəmməd s.ə.s
Offline
Nigar
cox sagol bacican her zamanki kimi ela
6 mart 2013 21:24
imza: Allahın cümləmizə yar olsun amin
Offline
♥ TƏRİŞ .H. ♥
Özümü məkttəbdə hiss etdim. Buna görə çox sağ olun.
6 mart 2013 19:10
Offline
Elnarə
xanim ,bes SIFIRI hansi nitq hissesi goturek?ele bu..cox wey qaldi axi..

Biz cümlə daxilində sıfır kitab, sıfır qələm və s. kimi söz birləşməsi istifadə edirikmi? Xeyr! Ona görə də sıfır ayrılıqda say deyil, amma riyazi cəhətdən rəqəm düzəltmək üçün köməkçi rəqəmdir.
O ki qaldı çox şeyə, növbəti dərsdə olacaq İnşallah!
6 mart 2013 18:47
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
MELEYIM
tewekkurler cox maraqli xeberdir. give_ros
6 mart 2013 18:47
Offline
Fatma xanım
çox sağ ol xeyirli iş görürsən
6 mart 2013 18:12
Offline
Nermin Ceferova
xanim ,bes SIFIRI hansi nitq hissesi goturek?ele bu..cox wey qaldi axi..
6 mart 2013 18:03
Offline
Elnarə
dombish ,
xanim cabarova,
Nəzrin,
Leyla,
DENIZ GOZLU,
lovable_madam,
Gümüş,
Çox sağ olun, qızlar. Oxuyub dəyər verdiyiniz üçün təşəkkür edirəm.

Komputerim xarab idi deyə uzun zaman idi hazırlaya bilmirdim.
6 mart 2013 17:43
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
Gümüş
Maraqlıdır təşəkkür edirəm.
6 mart 2013 16:51
Offline
Flowers
saylari cox sevirem asan basa dusulur biggrin
6 mart 2013 15:54
Offline
♥●๑۩۩๑●•٠·DENIZ GOZLU♥●๑۩۩๑●•
Coox sag olun AZERBAYCAN DILI en sevdiyim fendir tewekkurler
6 mart 2013 15:30
Offline
Leyla
Çox sağ olun Elnarə xanim............Təkrar biliyin anasidir..
6 mart 2013 15:25
Məlumat "Qonaq" kimi daxil olan ziyarətçilər saytda şərhlərin bildirə bilməzlər.Zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınızla sayta daxil olun!
Son yazılar
Son şərhlər
Maraqlıdır
Yay tətilini harada keçirəcəksiniz?
Evdə
Rayonda
Ölkə xaricində
Hələ bilmirəm
Vətənə gələcəm!