Kompas — (italyanca com-passo- qövs yolu) fəzada istiqaməti təyin etmək üçün tətbiq olunan ölçü cihazdır.
Tarixi
Hərfi mənası italyan dilində "com-passo", yəni, "qövs yolu" deməkdir. Bu cihazın ən qədim forması istiqaməti yerin maqnit sahəsi əsasında müəyyən edən maqnit kompasdır. Kompas ilk dəfə eradan əvvəl təqribən 3-2-ci əsrlərdə Çində icad edilmişdir. İlk kompas qayıqvari maqnitdən ibarət idi. "Qayığ"ın bir ucu kürəyə, bir ucu isə oxa bənzəyirdi. 11-ci əsrdə isə Çində balıqvari kompas icad edildi. "Balıq" sərbəst şəkildə üzür və başı ilə istiqaməti göstərirdi. Bu əsrdə Çin alimi Şen Qua kompasın bir neçə növünü icad etdi. Bu kompasların əsas üstünlüyü əqrəbin istiqaməti suda yox, havada göstərməsi idi. Çünki su ilə müqayisədə hava əqrəbə az müqavimət göstərir və nəticədə, əqrəb istiqaməti daha dəqiq müəyyən edirdi. Digər tərəfdən, Şen Quanın icad etdiyi bu kompaslar müasir kompaslara daha yaxın idi.
XII əsrin əvvəllərində Çin kompası Ərəbistana, XIII əsrin əvvəllərində isə Avropaya keçdi. Avropada isə Çin kompasından ilk istifadə edənlər italyanlar oldular. İtalyanlardan sonra Avropadakı başqa xalqlar da kompasdan istifadə etməyə başladılar.
XVI əsrin əvvəllərində italiyalı Flavio Coyya kompası təkmilləşdirdi. Coyya maqnitləşdirilmiş əqrəbi bir iynənin ucuna qoyaraq kağız dairənin mərkəzində yerləşdirdi, sonra da bu kağız dairəni 16 hissəyə, yəni, 16 rumba böldü (yeri gəlmişkən deyək ki, yunan dilində "rhombos" -"dairəvi hərəkət" deməkdir). Sonrakı illərdə rumbların sayı 16-dan 32-yə çatdırıldı. Bu sadə ixtira dənizçiliyin inkişafında çox böyük rol oynadı. Artıq dənizçilər uzaq və təhlükəli səfərlərə qorxmadan çıxmağa başladılar.
Sonralar kompas müxtəlif alimlər tərəfindən daha da təkmilləşdirildi. Bu gün istifadə etdiyimiz kompası isə ilk dəfə 1483-cü ildə portuqaliyalı Pyer Qarsia Ferdinand icad etdi. Maqnit kompaslarından başqa, ən çox istifadə edilən kompaslar isə hiroskopik və elektron kompaslardır.
Mənbə-vikipedia
![](/sfiles/img/icons/news-icon.png)
XƏBƏR LENTİ
Erkən menstruasiyanın səbəbləri
Ağıllı şəhərlər trilyonlar qazandıra bilər
İlin ən yaxşı ölkəsi seçildi
İşğalçılar Goranboy və Tərtəri atəşə tutur - RƏSMİ
Tuba Yaponiya filmində
Millət vəkillərimiz Berlində etiraz etdilər
Məşhur cütlük ayrıldı
Azərbaycan Ordusu Laçına daxil oldu - VİDEO
Dolu bədənli xanımlar üçün
Burcu Esmersoy hər kəsi HEYRƏTLƏNDİRDİ-SƏBƏB
Məşhur aktyor boşandı
Prezident İlham Əliyev əfv sərəncamı imzaladı
Qış gəlinləri üçün saç düzümləri
48 yaşlı Cennifer Lopes növbəti dəfə ərə gedir - FOTO
Binanın damında kabab bişirənlərlə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
Yaz fəsli üçün maskalar
Cavanlaşdırıcı heyva maskası
Komadan ayılan həkim "ölümdən sonrakı həyat"ın sirrini açdı (FOTO)
Dırnaq boyası çəkməyin incəlikləri
Sağlamlıq üçün ən təhlükəli saç düzümünü bilirdiniz?
"Baku World Challenge" avtorallisinin qalibi bəllidir - YENİLƏNİB
Şir bürcünə nə hədiyyə etməli?
Ana filin dramatik mübarizəsi
Dünyanın ən məşhur əkiz bacılardan biri "ölüb-dirildi"-FOTO
Səbəbsiz olaraq kədərli hiss edirsiniz?
Dırnaq yemək vərdişi
Prezidenti heç belə görməmişdiniz
On aylıq uşaq saçları ilə hər kəsi heyrətləndirib - FOTO
Yunan qabağı ruleti (foto resept)
İmmuniteti necə gücləndirməli?
Lindsi Lohan otel açdı-FOTO
Həyət evləri üçün dekorasiya nümunələri
Moskvada Azərbaycan rejissorunun filmi göstəriləcək
Məşhurlar əvvəl və sonra
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
Kəs və yapışdır-28
Ebru Gündeş HAMİLƏDİR!-VİDEO
Azərbaycan futboluna ağır itki üz verdi
Torpaq sahəsini necə özəlləşdirmək olar?
Boksçularımız 17 medal qazandılar
Vaxtı olmayan analara bəsit gözəllik tövsiyələri
Xəzərin mühafizəsində birgə olmalıyıq - FOTO
1800-cü ilin əl çantaları
Ən çox istifadə etdiyimiz makiyaj vasitələri
Emrahın oğlu"Survivor"dakı açıqlamaları ilə Gündəmdədir -FOTO
"Sıla" serialının baş qəhrəmanları AÇIQLAMA verdilər
Hava haqqında
"Polad"ın boşanma xəbəri yayıldı-FOTO
Sabah hava necə olacaq?
Azərbaycanda 4 gün ardıcıl qeyri-iş günü olacaq
![](/sfiles/img/icons/valuable-icon.png)
- ŞƏRHLƏR