Səni gördüyüm ilk anda könlüm sevdi: "Tam mənə görədir, çox mükəmməldir; mənim hər şeyim ola bilər" - dedim.

Sən xəbərsiz idin, daha səninlə danışmadan xəyalınla danışdım ilk... Könlümlə danışdım... Sən heç birini eşitmədin… "Xəyalımdakı sən"in mənə verdiyi bütün cavablar könlümə görə idi. "Xəyalımdakı sən" lap mənim istədiyim kimi gülürdü. "Xəyalımdakı sən" istədiyim kimi idi. 

 Xatırlayırsanmı, bütün cəsarətimi yığıb sənə salam verdiyim günü? Salamımı necə gözəl almışdın. "Yaxşı…" - dedim. "Gözəldir, mənim kimi könüldən sevir".

Arabir salamlaşdıq. Səni hər gördüyüm zaman əlim ayağıma dolaşırdı. Doğrusu, ürəyim yaxşı dözürdü. Halımı, əhvalımı soruşduğun gün məst oldum, o gecə heç yatmadım…

Zamanla birgə addımlamağa başladıq. Bir az yavaş idin… Amma olsun; mən səni sevmişdim, sənə görə yavaşlayardım. Yavaşladım…

Birlikdə ilk dəfə bir ağacın altına oturduq. Sən narahat oldun, paltarın ağ idi, çirklənməsindən qorxdun. Lütf edib, yanıma oturdun deyə çox şükür etdim. Bir az danışdıq:

"Nələri sevirsən?" "Mən nələri sevirəm?" Ortaq sevdiklərimizi yığmaq istədim. Ortaq sevdiklərimiz nə qədər çox olsa, o qədər çox şeyi paylaşardıq. Sevdamız o qədər böyük olardı. Sənin sevdiklərin mənim sevdiklərim deyildi. Əslində çox şeyimiz ortaq deyildi. "-Olsun!" - dedim. "Bir-birimizə öyrədərik; zamanla mən onun sevdiklərini, o da mənim sevdiklərimi sevər, dəyişərik".

Çox böyük danışmışam, kimsə kimsəni dəyişdirə bilməzmiş! Adam özü istəmədikcə…

Kinoya gedəcəyimiz o günü xatırla; nə məkan mövzusunda razılaşdıq, nə də seyr edəcəyimiz film mövzusunda… Mən sənin istədiyin filmi istədiyin salonda seyr etməyə razı oldum. Qəbul etdim. Xoşbəxt oldun. O filmi heç sevmədim, sən sevdiyin üçün sevməsəm də izlədim. Gediləcək yerlərdə, ediləcək işlərdə yanlışlıqlar çıxırdı. Mən də nə istəsən onu etməyə, hara getmək istəsən oraya getməyə, özümü yox qəbul etməyə qərar verdim. Qərarımda dayandım. İstədiklərini yerinə yetirib səni xoşbəxt edəcəkdim. "Mən yoxam, sən varsan" deyəcəkdim. Dedim də…

Lakin mənə nəsə olmağa başladı; "gerçək sən" ilə "xəyalımdakı sən" başqalaşdınız. Çox başqa… "Xəyalımdakı sən"i itirməmək üçün "gerçək sən"in hər dediyini etdim. Sən bir şey söyləyirdin, xəyalımdaki sən "əslində" deyirdi. Əslində…

Çox zaman keçdi, mən səni tanıdım. Ya da elə sandım. Əvvəl dəli kimi sevir, sonra tanımağa başlayırdı insan, bunu anladım.

"Eşq" adlanan şey bir-birimizi tanıyarkən xərcləyəcəyimiz sərmayəmiz imiş - onu da anladım. İstədim ki, bir az da sən məni tanıyasan. Quşçu Rəcəb ilə danışmağını, Yetim Həsəni görməyini, sevdiyim viranələri mənimlə gəzməyini istədim. Gəldin, amma dostlarım səninlə danışarkən sən yanımızda deyil, çox uzaqlarda idin.

Sənin "Kinoya gedək" dediyin gün bizim komandamızın futbol oyunu vardı. Mən futbola getməyi seçdim, həmişə sənin istədiyinin olması məni incitməyə başlamışdı. Yavaş-yavaş mənliyimin tükəndiyinin fərqinə vardım. Əgər mən mən deyildiysəm, bəs sənin yanında gəzən kim idi?

O oyundan dönərkən üzünü turşutmuşdun. Sənə laqeyd yanaşdığımı söyləyib bir həftə küsülü qaldın. Mən bu küsülülüyü heç anlamadım. Baxdım belə olmayacaq, çox sevdiyin bir hədiyyəni aldım, məni bağışladın. Artıq hər hirsləndiyin zaman sənə hədiyyə aldım, sən də məni bağışlayırdın. Sən hirslənirdin, mən üzr istəyirdim. Artıq tək sevgilim xəyalımdakı sən idin; onunla hələ yaxşı yola gedirdim.

Nə oldusa, o yeməkdə oldu. Sən bir şey söylədin, mən sərt cavab verdim. Üzüyola olan mən necə də dəyişmişdim. Özümə məəttəl qaldım. Bir yandan da xoşbəxt də oldum, ayların ürəyimə vurduğu ağrını o gün çıxardım. Dözmək, danışmadan hər şeyi qəbul etmək insanı bu hala gətirirmiş demək…

Mənə dönüb: "-Ruhlarımız uyğunlaşmır, bir daha görüşməyək!.." - dedin.

Heyran oldum, necə də gözəl son verdin; mən niyə eyni şeyi edə bilməmişdim? Mənliyimi o zamana qədər harada buraxmışdım?! Olsun, kec də olsa buraxdığım yerdən geri aldım.

O gecə "xəyalımdakı sən"lə baş-başa qaldım. "Gerçək səni" də qarşıma aldım. İkinizə birdən yaxşıca baxdım: "Xəyalımdakı sən" başqa idi, "gerçək sən" tam fərqli…

Mən "xəyalımdakı sən"ə aşiqdim; o, sanki eyni mən idi. O, könlümcə idi. O, mənə dəyər verirdi, kədərləndiyim zaman könlümü alırdı. Mənim kimi gülürdü. Mənim ağladıqlarıma ağlayırdı. "Gerçək sən"in məndən uzaq olduğu qədər "xəyalımdakı sən" mənə o qədər yaxın idi…

Bu ikilikdən bezdim, sıxıldım, "xəyalımdakı sən"in "gerçək sən"i öldürməsinə icazə verdim. Öldürdün, çox şükür, rahatlandım…

İnsan əvvəl sevər, sonra tanıyarmış; gec öyrəndim. Gerçək sevilənlər tanışlıqdan sonra müəyyən olanlarmış. İnsan əvvəlcə xəyalındakı adama aşiq olarmış; tanış olunca gerçək sevgi ortaya çıxar, xəyal itərmiş. 

Sonra bunu anladım: İlk gördüyüm zaman gözüm və könlüm ünsiyyət qurur, aşiq olur. Amma yanımda qalan həmişə ruhuma yaxın olan olur.

Ruhuma yaxın olan…

"Bir adamı tanımaq üçün üstündən gərək yeddi bayram keçə!.." deyərdi nənəm… "Tələsmə, gözlə, məsafə saxla; tanı, gör nə çıxacaq…"

Lakin könül dinləmir, nədənsə hər dəfə bizi uçuruma aparır…

"Tanımaq çox çətindir!.." deyərdi babam. Tanımaq üçün əvvəl yemək ye, alver elə, səfərə çıx, o zaman anlayarsan!.. Sevmək gözəldir, ta ki, sevda sənin şəxsiyyətini yox etməyə başlayana kimi; o zaman de görüm, sevdan indi hardadır?! Qalıbmı? Səni tərk edib gedibmi? Bir xəyalamı aşiqsən? Yoxsa gerçəyəmi? İnsandan aşiq olmaz, övlad!.. İnsan nöqsanlıdır…"

"Yaxşı!.." dedim. "Məcnuna, Fərhada nə deyirsən?"

"Övlad, onlar qovuşdularmı?" - dedi babam.

"Yox" - dedim. "Qovuşa bilmədilər".

"Bəs onda?.." - dedi.

"Qovuşsaydılar, tanısaydılar bir-birini, o zaman görərdik sevdalarını!.."

"Bəs Şəmslə Mövlanaya nə deyirsən?" - dedim.

"Onların könül aynaları tərtəmiz idi; bir-birlərini seyr etdilər, öz könüllərində… O ayna isə yalnız Haqqı göstərirdi. Tanış olduqdan sonra gördülər ki, Şəms Mövlana idi, Mövlana da Şəms… Bir də bunu unutma!.." - dedi babam. "Gerçək eşq, yalnız Haqqdır; adam, beynindəki mükəmməl varlığa aşiqdir; o da uca Allahdır!.."