Bakıda hava +4°
USD 1.5072 AZN
EUR 1.7283 AZN
16:23Ellada Babayeva Salam necəsiz? Əziz qadın netlilər. 11:53Dəniz84 Salam xanımlar. Mən də bu xoş arzulara qatılıram)
36239

Rus Dili dərs-4

Rus Dili dərs-4

Rus dilində sözlərin yazılışı bir çox hallarda onların tələffüzündə fərqlənir. Başqa sözlə desək, sözün yazılışı (orfoqrafiyası) və tələffüzü (orfoepiyası)  müxtəlif qaydalarla izah olunur. Bəs sözləri düzgün tələffüz etmək üçün hansı ümumi qaydaları bilmək lazımdır?

Bu dərsdə rus sözlərinin tələffüzünün yalnız ən başlıca qaydalarından bəhs edəcəyik.

О səsi vurğu altında о (воды), vurğuqabağı hecada isə а kimi (вада) tələffüz olunur. Ikinci vurğuqabağı hecada isə bu səs karlaşır (въдавос—водовоз).

Lakin вода sözünün birinci hecasında həmişə o yazılır.

Rus dilində işlədilən və bu dilə başqa dillərdən keçmiş sözlərdə о səsi vurğusuz belə о kimi tələffüz olunur (отель, поэт, поэзия, фонетика, Золя, Шопен və s).

İkinci təsrif fellərinin (глаголы второго спряжения) vurğusuz sonluqları ат, ят (üçüncü şəxsin cəmi), birinci təsrifə daxil olan fel sonluqları ут, ют (üçüncü şəxsin cəmi) kimi tələffüz olunur. Məsələn, дышат, гонят, любят yazıldığı halda, дышут, гонют, любють, kimi tələffüz olunur.

Гий (строгий), кий (горкий), хий (тихий) sonluqları ilə bitən sözlərdəki г, к, X səsi qalın, bunlardan sonra gələn səs isə kar tələffüz olunur: строгъй, горькъй, тихъй. Eləcə də Чаиковскии сөзү Чайковскъй, Горький sözü Горькъй kimi tələffüz olunur.

Fel sonluqları тся, ться, тца (uzun tələffüz olunan ц) şəklində tələffüz olunur: умываться—умыватца, боится— боитца.

Что, чтобы, sözləri што, штобы kimi tələffüz edilir.

Жужжать (vızıldamaq), дожди tipli sözlərdə uzun ж incə (yumşaq) tələffüz olunur: жужжять, дажжи.

Семь, восемь və s. sözlərindəki м səsi incə tələffüz edilir.

жч və зч samit səs qrupları uzun ş şəklində tələffцz edilir:мужчина, грузчик, расказчик—мущина, грущик, расскащик.

Братский, советский, городской və belə tipli başqa sözlərdə те və де samit qrupları ц kimi deyilməlidir: брацкъкий, совецкъй, горацкой.

Гц və дц qrupları ikiləşmiş (двойное) uzun (долгое) ц şəklində tələffüz edilməlidir: дватцать—дваццать, молодца—малацца.

Гк və гч qrupları хк və хч şəklində tələffüz olunur: легко, мягко, легче, мягче, лехко, лехче, мяхче.

Марксисткин, большевисткий və s. sözlərdəki стек səs birləşməsi adətən т-sız tələffüz edilir: марксисский, болшевисский.

Стн, здн və стл qrupları сн, зн, сл (yəni т və д olmadan) şəklində deyilməlidir: лестница, честный, известный, властый, поздно, праздник—лесница, чесный, извесный, власный, позно, праздник kimi tələffüz edilir.

Ого, его ilə bitən sifətlər yiyəlik və təsirlik hallarında ово, ево şəklində tələffüz edilir: большого—большово, свежего—свежево.

Vurğulu saitlər daha aydın səslənirlər. Vurğusuz vəziyyətdə isə sait səslər zəif tələffüz olunurlar. Məsələn, (а), (о) vurğulu hecadan qabaqkı birinci hecada qalın samitlərdən sonra fərqlənmirlər və zəif səslə (а) tələffüz edilirlər: вдали belə tələffüz edilir (вдали); стола (стала) və s. Qalan vurğusuz hecalarda isə bu iki sait daha zəif olunur.

Г səsi rus ədəbi dilində partlayan samitdir və sözlərin sonunda gəldikdə karlaşaraq к kimi tələffüz olunur; Misal üçün, от испуга—испу (к); у моего друга—дру(к) və s.

Cingiltili samitlər (sonor səslər-л, м, н, р, -dan başqa) sözlərin axırında və kar samitlərdən qabaq karlaşırlar, kar samitlər isə cingiltili samitlərdən əvvəl gəldikdə cingiltili tələffüz edilirlər, məsələn столбы—стол (п); дрова—дро (ф); низкo—ни (с) ко; просили—про (з) ба.

Bütün samitlər (yalnız həmişə qalın olanlardan başqa),и və с saitlərindən qabaq incə tələffüz olunurlar. Məsələn: белые, низкие, низина. Başqa dillərdən keçmiş bir sıra samit səslər e-dən qabaq yenə də qalın tələffüz edilir. Məsələn: тема, партнер və s.

Скучно, конечно, нарочно və s. чн tərkibli sözlərdə həmin чн (шн) kimi tələffüz olunur, yəni скушно, кокешно, нарошно və .s.

Üçüncü şəxs fellərinin sonundakı т samiti həmişə qalın tələffüz olunmalıdır. Məsələn: пишет, читает, говорит, смотрит.

Изм suffiksli isimlərdə з qalın tələffüz edilir: капитализм, марксизм və s.

Sifətlərin adlıq halının cəmində ые və ие sonluqları ыи və ии səs birləşmələri kimi tələffüz olunmalıdır: голубые (yazılır)—голубыи (tələffüz olunur); синие (yazılır)—синий (tələffüz edilir)...
Ф axırı ов-la qurtaran sözlərdə, yəni домов—домо(ф); слов—сло(ф); ров (хәndәк)—ро(ф) kimi tələffüz olunmalıdır.
Qeyd etdiyimiz bu qaydaları yaxşı mənimsəyin və onlara riayət etməklə sözlərin düzgün tələffüzünə çalışın. Aşağıdakı sözləri qeyd edin və onları düzgün tələffüz edin. Əgər çətinliklə rastlaşmalı olsanız, müraciət etməyi unutmayın.
Город, галка (dolaşa, zağca), гора, выгода, ограда, вагой, семга (somqa balıq), вперед, подвиг, рассказывает, сугроб, темп, теннис, террор, девиз, бесшумное (море), одеколон, компресс, облегченно, рассказывание, отдых. 


Redaktə etdi: Niyaz Behlulzade - 24 oktyabr 2015

Səslərin sayı: 41
74
26265
Şərhlər
Offline
Cemka
coooooooooooooox sagolun
17 fevral 2012 18:21
Offline
Dr. S...S
tewk
28 yanvar 2012 00:07
Offline
Raksana.
Halal olsun.cox deyerli dersdir,lazim olan ucun.kimin ehtiyaci varsa ugurlar hamiya.tsk edirem.
10 dekabr 2011 10:21
Offline
Gunel Alizade
Diqqət! Bu linki görmək üçün zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin.
6 dekabr 2011 16:54
Offline
AYGUN
TESEKKURLER.........
1 oktyabr 2011 17:23
Offline
AZS
Teşekkürler.
25 sentyabr 2011 22:01
Offline
H.o.s.T-cu qiz( Banu )
rus dilinden zehlem gedir de hec oxumuram bu dersi onsuzda bize rus dili kurs kimi kecirilir jurnala qiymet getmir
8 sentyabr 2011 11:50
Offline
fidashka
coooooooooooooox sagolun,her bir şeyi acig aydin yazmisiz..eziyyetinize gore minnetdaram.. wink
21 avqust 2011 16:09
Offline
FERQANE.
salam.minnetdaram.men rus dilini oyrenmek isteyirem,ve umid edirem ki sizle birge burada oyreneceyem.yazan eller,var olsun.
16 avqust 2011 11:10
Offline
webnem
salam men rusca bawa duwurem danwada bilirem sadece gelek gundelik kimlese danwb dilimi acam yada kimnense yazwam bunu kimle edim bilmirem komek edin
13 iyul 2011 15:40
Offline
Tuzu
salamlar....bu dersler coooooox maraqlidi. wink

18 iyun 2011 00:53
Offline
flora 789
90%ni bilirdim
15 aprel 2011 20:44
Offline
Nara 87
BAX BELE,COOOOOOOOOOOOOOOOOOOX TEWEKKURLER EDIREM,HEM ACIQ AYDIN BAWA SALINDIGI UCUN,HEM DE TEZ-TEZ DERSLERIN KECIRILDIYI UCUN.Ayda 1defe olanda yadda da qalmir.Ugurlar.
12 aprel 2011 09:40
Offline
C
hamiomiza ugurlar
11 aprel 2011 21:54
Offline
aishvarya rai
Təşəkkürlər cox sag ol eziyyetinə göre love
11 aprel 2011 16:28
Offline
♥ ÜLFƏT ♥
tesekkurler oyrenenlere ugurlar
11 aprel 2011 13:43
Offline
Mexbube
eziyyete hormet
11 aprel 2011 12:14
Offline
Gunka
tewekkurler eziyyetinize gore men bilirem hemde yaxwi bawa salirsiz........
11 aprel 2011 01:12
Offline
Animashka
Mence cox yaxsi izah olunub,daha bundan da sade nece ola bilerdi ki,sadece diqqetle oxumaq ve başa duşmeye chalişmaq lazimdir.chox sag olun:)
10 aprel 2011 20:59
Offline
sirin89
men de tam anlamadim. :(
10 aprel 2011 16:09
Məlumat "Qonaq" kimi daxil olan ziyarətçilər saytda şərhlərin bildirə bilməzlər.Zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınızla sayta daxil olun!
Son yazılar
Son şərhlər
  • 23:10 - Müəllif: Dəniz84
    Qısqanclıq bizdə niyə var? (3)

    Qısqanclıq bizdə niyə var?

    Peri EzizliZehlemin getdiyi bir hissdi. mende de var agrisini her gun cekirem. ailemi,sevgilimi,qohumlarimi.hamini qisqaniram.en cox da anami :) Menim olan menim qalsin isteyirem.Peri xanım, xəbərdən də oxuduğunuz kimi,-2. Başqası üzәrindә sahibkarlıq hissi: İnsanlar münasibәtlәrә başlayanda partnyoru üzәrindә müstәsna hüquqlara malik olduğunu düşünürlәr vә parntyorun istәnilәn tәkbaşına atılmış addımı, qәrarı, şәxsi maraq vә şәxsi sirrlәri qәbul olunmaz olmağa başlayır. Bu hal düzgün deyil. Çünki istәnilәn insanın daxili “mәn”¬nә hörmәt etmәk lazımdır.Buna yalnız öözünüz qalib gələ bilərsiniz. Ən böyük səbəblərdən biri də özünüzə inamınızın olmamasıdır.
  • Qısqanclıq bizdə niyə var?

    Zehlemin getdiyi bir hissdi. mende de var agrisini her gun cekirem. ailemi,sevgilimi,qohumlarimi.hamini qisqaniram.en cox da anami :) Menim olan menim qalsin isteyirem.
  • İsveçrədə nəfəs kəsən qatar səyahəti

    Narinim, sənin bu tip maraqlı xəbərlərin var. Özün hardasan.?
  • 22:34 - Müəllif: Peri Ezizli
    Həkim məsləhəti (5509)

    Həkim məsləhəti

    Salam xanim. menim 19 yawim var. amma ozumden asili olmayaraq cox tez eseblewirem.ozumu ele almaqda cetinlik cekirem.universitet heyatim bele bu sebebden ele de gozel kecmir. sevgilim var. ve bu ona da eks olunur. menasiz yere qisqancliqlar etdiyimi ozum de bilirem amma o an aglima gelmir. Tek o deyil demek olar ki ailemle de anamdan bawqa hec kimle yola gede bilmirem. mene ele gelirki hec kim meni anlamir,ne istediyimi bilmir.ona gore aqresivlewirem.artiq bu meni narahat edir.ve sakitlewmeyin yolunu tapa bilmirem. xaiw edirem komeklik edesiz.meslehetinize ehtiyacm var.
  • 22:24 - Müəllif: Dəniz84
    Zamanın idarə olunması (15)

    Zamanın idarə olunması

    İlk baxışda planlı həyat tərzi sizə cansıxıcı görünə bilər. Ancaq nizamlı bir həyat tərzinə uyğunlaşmağa çalışsanız, qısa müddət ərzində bunun faydasını hiss edəcəksiniz. Planla iş görsəniz, işləriniz üst-üstə düşməz və yığılıb qalmaz. Beləcə nə vaxt dincəlib, nə vaxt işlərinizlə məşğul olacağınızı və nə vaxt əylənəcəyinizi biləcək, hər şeyə zaman ayıracaqsınız.
  • "Qadınların yanınamı gedirsən? Qamçını unutma!" - Nitsşe

    Mənim üçün də çox faydalı yazı oldu bu. Təşəkkür edirəm, Ceylan xanım. Varolun, əziz Qadın.net-lilər
  • 17:54 - Müəllif: Melek Serdevi
    Şəkərbura (foto-resept) (34)

    Şəkərbura (foto-resept)

    Cox gozel gorunur ellerinize sagliq
  • 17:28 - Müəllif: Ceylan Mumoğlu
    Zamanın idarə olunması (15)

    Zamanın idarə olunması

    Deniz N-va ,Hec deme qadin netliler artiq serh yazib muzakireye kecibler Bəs necə, siz yazmağa davam edin, şərh yazmaq bizdən olsun.
  • Souslu tavakababı (foto resept)

    Artıq farş sözünü unutmuşam e burda, kıyma deyirlər, elə bizim dildə də qiymədir. Farş hansı dildən keçib görəsən?
  • Qeyri-adilik üçün 13 ideya

    Qarpızların ideyasını edəcəm, həftə sonları pik-nikə getdiyimizdə.
Ən çox oxunulanlar
Maraqlıdır
Uzaq qohum yoxsa, yaxın qonşu?
Qohumsuz günüm olmasın
Qonşum qohumdan yaxındır
Adamın bir kimsəsi olmalıdır, ya yox
Heç biri