Bakıda hava
USD AZN
EUR AZN

Azərbaycan dili - V dərs

Mürəkkəb isimlər 

Azərbaycan dili - V dərs

 

       Mürəkkəb isimlər sintaktik yolla yaranan, çox vaxt iki və bəzən də üç sözün birləşməsindən ibarət olub yalnız bir məfhumu bildirən isimlərdir.

      Quruluşuna və ifadə vasitələrinə görə mürəkkəb isimlər bir neçə qrupa ayrırlır:

  I. Yanaşma əlaqəli birləşmə şəklində formalaşan mürəkkəb isimlər. Bu isimlərin tərəfləri müxtəlif nitq hissələrindən düzəldilmişdir.(I növ)

   a) Isim +isim = qayınata, dəmirağac, Gülbahar, Gülçöhrə, Yazgül

   b) Sifət+ isim = ağcaqanad, qaratoyuq,Ağdam, Ağsu, Qarabala

   c) Say+isim = üçbucaq, qırxayaq, dördbucaq

   d) Müxtəli nitq hissələri + -lıq şəkilşisi = qohumbazlıq, oyunbazlıq, ayrıseçkilik,başəpozuqluq, qaragünlülük

  II. Qarşılıqlı tabelelilik əlaqəsində olan ismi birləşmələr əsasında düzələn mürəkkəb isimlər.(II növ) Bu isimlərin birinci tərəfi yiyəlik halda, ikinci tərəfi isə üçüncü şəxs mənsubiyyət şəkilçili olur. Məsələn: dəvədabanı (dəvənin dabanı) , əmioğlu (əminin oğlu), ayaqqabı (ayağın qabı) və s.

Zadə ,oğlu sözlərinin xüsusi adlara qoşulması ilə də mürəkkəb isimlər yaranır və II növ mürəkkəb isimlərə aid edilir. Ağaoğlu, Həsənzadə

  III. Təkrar olunan isimlərin tərəfləri ha, a, ə bitişdiriciləri ilə birləşərək mürəkkəb isim yaradır.I söz kar samitlə qurtardıqda a, ə bitişdiriciləri, cingiltili samit və ya saitlə qurtardıqda isə ha biişdiricisi istifadə olununr. Məsələn: basabas, qaçaqaç, gəlhagəl, vurhavur və s.

 

  IV. İsimlərin təkarı ilə yaranan mürəkkəb isimlər. Məsələn: top-top (oyunu), tıq-tıq (xanım)

  V. Yaxın və ya əks mənalı sözlərin birləşməsilə.Məsələn: bacı-qardaş, dərə-təpə, gəliş-gediş.

  VI. İsimlərlə feli sifətin birləşməsilə yaranan mürəkkəb isimlər.Belə isimlərin tərəfləri:

   a) Birinci tərəf adlıq halda- gündoğan, günbatan, oxatan

   b) Birinci tərəf yönlek halda- günəbaxan, evəgələn,

   c) Birinci tərəfiqeyri-müəyyənlik bildirən təsirlik halda- aşsüzən, qəlbqıran, samandöyən

  VII Qoşa sözlərdən yarananlar: dava-dərman, uşaq-muşaq, yan-yörə

  VIII Az hallarda üç sözdən ibarət mürəkkəb sözlər var: əlüzyuyan, pal-paltarsatan,qaraçörəkotu

     Bundan əlavə dilimizdə cümlə şəklində formalaşməç sözlər də var: vurçatlasın, çaloynasın, qarabasdı, alışdımyandım və s.

 

     Tapşırıq. 

          Mürəkkəb ismin hər qrupuna aid 5 söz taparaq yazın.Şərhlərdə aydın və səliqəli şəkildə qeyd edin.

Səslərin sayı: 9
52
10382
loading...
Şərhlər
Offline
Zulfiyye fettayeva
butun elmler kitablardan baslayir
9 dekabr 2012 21:47
Offline
Xedice 033
Lazimli xeberdi yeniden tekrarlamis oluruq
17 noyabr 2012 18:40
Offline
Ellada Babayeva
what Mektebde oxuyanda 4 alirdim, Azerbaycan dilinden.indi hec ne yadimda deyil. en pis wagird menem.((

Deyerli xebere gore cox sagolun.
16 noyabr 2012 00:36
imza: Hiss və ağıl həyat gəmisinin yelkəni və sükanı kimidir; biri hərəkətə gətirir, o biri istiqamətləndirir.
Cübran.
Offline
Elnarə
VI dərsin vaxtından 2 gün keçir, görəsən niyə yerləşdirmirlər! belay
15 noyabr 2012 15:35
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
Sabrin
Yaddan çıxanları öyrənirəm. Çox sağ olun.
14 noyabr 2012 11:50
Offline
♥ ÜLFƏT ♥
mektebde hec bele aydin bawa salmir muellimler tewekkurler
10 noyabr 2012 15:57
Offline
Gülşən29
emelli bawdi dersdi eee
10 noyabr 2012 14:28
imza: Pozanın qeleminden tez biterse sehvlerin çox demekdir...

Qadin.Net - Xəbər göndərilməsi qaydaları
http://www.youtube.com/watch?v=Ly-9VN5Ye_8
Offline
Selvi

FATİMƏ NURU

sizədə can sağlığı arzu edirəm.

Elnarə,
Bəli elədirki var.
7 noyabr 2012 10:11
imza: Əxlaqı qanunla əvəz etsələr, buna qanunun çiyni dözməz!
Nöqtə qədər xeyir üçün vergül kimi əyilənlər nəticədə düz xətt olub ayaqlanmağa məhkumdurlar...
Offline
ARiEL_ViViAN(SaMiRə)
tewekkurler xeber ucun
6 noyabr 2012 19:46
imza: BAŞINI AŞAĞI SAL İŞİNLƏ MƏŞĞUL OL AMMA BAŞINI AŞAĞI SALACAQ İŞLƏ MƏŞĞUL OLMA...!
Offline
Elnarə
FATİMƏ NURU,
Selvi,
Qızlar, heç kəs anadan gəlmə bu biliklərə malik deyil.Hamı kitablardan öyrənir, öyrədir.Məktəbdə müəllimlərimiz də qaydaları kitablara baxaraq yazdırardı bizə.
6 noyabr 2012 16:13
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
--♥♥♥♥FATIMƏ NURU♥♥♥♥

Selvi
FATİMƏ NURU,
lazım olsa özümdə yazaram,aydın oldu.....

Selvi,
BİRİNCİSİ MEN KİTABDAN YAZMİSAM,LAZİM OLSA ÖZÜMDƏ YAZARAM AYDIN OLDU????????77SONRA????????????

-sonrası can sağlığın heç nə.
6 noyabr 2012 15:59
Offline
MAYA EL
lazimli xeberdi sayenizde tekralamiw oldum cox saq olun davamli olsun
6 noyabr 2012 15:31
imza: Özün haqqında qışqıra-qışqıra danışma, qoy başqaları sənin barəndə sakitcə danışsınlar.
Offline
Samir Aliyev
MENIM UCUN COOOX LAZIMI XEBERDI...BILMEDIKELRIMI OYREDIRSIZ TESEKURLER
6 noyabr 2012 14:54
Offline
Selvi
FATİMƏ NURU,
lazım olsa özümdə yazaram,aydın oldu.....

Selvi,
BİRİNCİSİ MEN KİTABDAN YAZMİSAM,LAZİM OLSA ÖZÜMDƏ YAZARAM AYDIN OLDU????????77SONRA????????????
6 noyabr 2012 14:31
imza: Əxlaqı qanunla əvəz etsələr, buna qanunun çiyni dözməz!
Nöqtə qədər xeyir üçün vergül kimi əyilənlər nəticədə düz xətt olub ayaqlanmağa məhkumdurlar...
Offline
G.....M
ozum muellimeyem coxdandi kitab oxumuram,tekrarladim cox tesekkur
6 noyabr 2012 14:28
Offline
Selvi
FATİMƏ NURU,
Beli,yazmışam ancaq kitabdan.Sonra??????????
6 noyabr 2012 14:26
imza: Əxlaqı qanunla əvəz etsələr, buna qanunun çiyni dözməz!
Nöqtə qədər xeyir üçün vergül kimi əyilənlər nəticədə düz xətt olub ayaqlanmağa məhkumdurlar...
Offline
--♥♥♥♥FATIMƏ NURU♥♥♥♥

Selvi

-yaxşıca kopyalamısız ha,öz aramızdı,ancaq mən özüm yazmışam eee request





SeRRas
ela xeberlerdi tewekkurler
[/quote]
-bunu biz də bilirdik də.. wink
6 noyabr 2012 14:11
Offline
Endless Love-Gulare
I Allahverdi
II Coban yastigi
III Qovhaqov
IV Dir-dir
V enish-yoxush
VI qendqiran
VII qohum -eqraba
VIII el uz silen
6 noyabr 2012 12:56
Offline
n.n.n.n.n.n.n,
maraqlidir
6 noyabr 2012 12:51
Offline
Selvi
Təşəkkürlər Elnarə xanım.Mən özümdə Filoloqam.Öyrənənlər üçün sadə və anlaşılan bir dildə yazmısınız.Sizə bu məsuliyyətli işdə uğurlar arzu edirəm.imza
HƏR KƏS MÜKƏMMƏL OLA BİLƏR.EHTİYAC DUYDUĞUMUZ TƏK HƏR ŞEY,SEVGİ DOLU BİR MƏN VƏ GÜCÜNÜ SEVGİDƏN ALAN BİR RUHDUR...

Selvi,
Mürəkkəb isimlər sintaktik yolla, iki və daha artıq sözün birləşməsi ilə yaranır. Mürəkkəb isimlər yazılışına görə iki yerə bölünür: bitişik yazılanlar, defislə yasılanlar.
Bitişik yazılan mürəkkəb isimlər bir vurğu altında deyilir. Bu cür sözlər əmələ gəlmə üsullarına görə bir neçə qrupa bölünür:


İki müxtəlifmənalı və tərkibində heç bir şəkilçisi olmayan sadə sözlərin birləşməsi ilə: Kürdəmir, Qarabağ, istiot, Elşən, kəlləpaça, və s.

Mənsubiyyət şəkilçili sözlərin birləşməsi ilə: suiti, kəklikotu, Nəbioğlu, dağkeçisi, Bazardüzü və s.

Sadə və düzəltmə sözün birləşməsi ilə: soyqırım, Əlibayramlı, qəlbisınıqlıq, beşillik və s.

İkinci tərəfi feli sifət olan mürəkkəb isimlər: falabaxan, yelqovan və s.

”Ha”, “a”, bitişdiricilərinin vasitəsilə birləşən eyni fel köklərinin təkrarı ilə yarananlar: gəlhagəl, vurhavur, qaçaqaç və s.

Tərkibində ağa, xanım, bəy, şah, xatun kimi sözlər mürəkkəb ismin tərkib hissəsi olduqda: Ağasəlim, Bəyəli, Gülxanım, Saraxatun və s.


Mürəkkəb isimlər sintaktik yolla, iki və daha artıq sözün birləşməsi ilə yaranır. Mürəkkəb isimlər yazılışına görə iki yerə bölünür: bitişik yazılanlar, defislə yasılanlar.
Bitişik yazılan mürəkkəb isimlər bir vurğu altında deyilir. Bu cür sözlər əmələ gəlmə üsullarına görə bir neçə qrupa bölünür:


İki müxtəlifmənalı və tərkibində heç bir şəkilçisi olmayan sadə sözlərin birləşməsi ilə: Kürdəmir, Qarabağ, istiot, Elşən, kəlləpaça, və s.


Mənsubiyyət şəkilçili sözlərin birləşməsi ilə: suiti, kəklikotu, Nəbioğlu, dağkeçisi, Bazardüzü və s.

Sadə və düzəltmə sözün birləşməsi ilə: soyqırım, Əlibayramlı, qəlbisınıqlıq, beşillik və s.

İkinci tərəfi feli sifət olan mürəkkəb isimlər: falabaxan, yelqovan və s.

”Ha”, “a”, bitişdiricilərinin vasitəsilə birləşən eyni fel köklərinin təkrarı ilə yarananlar: gəlhagəl, vurhavur, qaçaqaç və s.

Tərkibində ağa, xanım, bəy, şah, xatun kimi sözlər mürəkkəb ismin tərkib hissəsi olduqda: Ağasəlim, Bəyəli, Gülxanım, Saraxatun və s.


Təşəkkürlər
6 noyabr 2012 12:45
imza: Əxlaqı qanunla əvəz etsələr, buna qanunun çiyni dözməz!
Nöqtə qədər xeyir üçün vergül kimi əyilənlər nəticədə düz xətt olub ayaqlanmağa məhkumdurlar...
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
loading...
Son yazılar
Ailənizin ümumi gəliri:
500 AZN-ə qədər
500-1000 AZN
1000-1500 AZN
2000-3000 AZN
5000 və ya daha çox
Sizə nə var?! )