Bakıda hava 18°
USD AZN
EUR AZN

Məhsəti Gəncəvi


XII əsrdə Azərbaycanda hakim ədəbiyyat saray ədəbiyyatı idi. Saray şairləri Şirvanda və Təbrizdə Şirvanşahların və eyni zamanda da Eldəgizlərin sarayında yaşayır, onların hörmət və nüfuzunu artırmağa xidmət edirdilər. Lakin şəhər sənətkarlarının, şəhər yoxsullarının mənafeyini müdafiə edən şairlər saraydan kənarda yaşayır və bu iki ədəbi cərəyan arasında ciddi mübarizə gedirdi.  Bu dövrdə şəhər sənətkarlarının, şəhər və kənd yoxsullarının tələb və arzularını geniş bir miqyasda ifadə edən dahi şair Nizami Gəncəvi idi. Nizaminin böyük müasiri olan şairlər içərisində öz demokratik görüşləri ilə xalqa yaxın olan, şəhər sənətkarlarının əhval-ruhiyyəsini ifadə edən şairlərdən biri də Məhsəti Gəncəvi idi.

XII əsrdə Azərbaycan ədəbiyyatında şeir məktəbinin təsisçilərindən biri olan, əsl adının Mənicə olduğu zənn edilən Məhsəti Gəncəvi ədəbiyyatda humanizmin yaranması və inkişafında mühüm rolu olan sənətkarlardandır. Gəncədə doğulub böyüyən Məhsətinin həyatı haqqında çox az məlumat vardır. Qədim təzkirəçilər bu bacarıqlı şairənin yoxsul bir ailədə doğulub-böyüdüyünü, yaxşı musiqişünas olduğunu, Gəncə xətibinin oğlu Əmir Əhmədlə münaqişəsini, Gəncədən sürgün edilməsi barədə məlumat vermişlər. Məhsəti haqqında verilmiş müxtəlif məlumatın hamısında bir fikir, bir cəhət aydın olur ki, o, öz dövrünün son dərəcə istedadlı şairəsi olub, xalq içərisində yüksək nüfuz və hörmət qazana bilmişdir. Məhsətinin obrazı eyni zamanda bir sıra yazıçıların da diqqətini cəlb etmişdi.  

"Qılınc və qələm" əsərinin müəllifi Ordubadi, Dilbazi və başqaları Məhsəti Gəncəvinin bədii surətini yaratmağa cəhd etmişlər.  Məhsəti Gəncəvinin Yaxın Şərqdə çox şöhrət qazanmış rübailəri tam şəkildə əldə deyildir. Bu görkəmli sənətkarın əlyazmaları bizə qədər gəlib çata bilmədiyi kimi, rübailərdən də çox az bir hissə saxlanıla bilmişdir. Şairə həm də rübailərlə yanaşı, qitə və qəzəllər də yazmışdır. Onun əsərlərinin üzü köçürülərək, divan bağlanmış, lakin sonralar bu divan  itmiş, dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Onun rübailəri müxtəlif tarixi-ədəbi mənbələrdən və "Əmir Əhməd və Məhsəti" dastanından toplanmışdır.

Məhsəti Gəncəvi

Bunlar isə onun rübailərindən sadəcə bir neçəsidir.

***

Görsən məni bir söylə nədən dinmirsən?

Qan tökməyə təşnədir gözün,dönmürsən,

Çərxinmi cəfasıdır çatılmış qaşlar,

Cəlladmısan, insanlığı öyrənmirsən?!

***

Qəlbində küfr var, nə namaz ya iman?

Keçmiş bu zəhər cana, nə eylər dərman.

Hər yerdə tanıtdın özünü sən zahid,

Çirkindirsə nəfsin, bu xeyir verməz, qan!

***

Özgədən heç zaman gözləmə kömək,

Quru budaq kölgə salmaz, ey ürək,   

Qənaət əzizdir, tamah xar edər,      

Az olan şeylərə qənaət gərək.  

***

Ey ürək! Ömrümü vermişsən badə,

Gülüb yetməmisən kamə, muradə.

Kimsə yetişmədi dadıma heyhat!

Mən sənin əlindən gəldim fəryadə.

***

Qəminlə ürəkdə qalmamış həvəs,

Cavanlıq şövqü də keçəcək əbəs.

Eşqin bir ölümdür, qalmışdır yalnız-

Yaşamaq adıyla bir quru nəfəs.

***

Bu dünya bir qızıl kuzəyə bənzər,

Suyu gah şirindir, gah da ki zəhər.

Çox da öyünmə ki, uzundur ömrün,

Əcəl köhlənində hazırdır yəhər.

***

Xalqın başında gər olsan da bir tac,

Ağladar səni də bir gün ehtiyac.

Xalqın dərdinə qal, ona yaxın ol,

Qorx o gündən özün olasan möhtac.

***

Boy-buxunu, çiyni nöqsanlıdan dad,

Namərd kişilərdən yaxşıdır arvad...

Bivəfa dostlardan düşmən yaxşıdır,

Etimadsız dostu yadından çıxart.

***

Şam başından yanar, göz yaşı tökər.

Gəldiyi qapıdan o çıxıb gedər.

Başınla öyünmə, şama diqqət et,

Məhv olur başıyla ayağa qədər.

***

Nədən səni belə yandırdılar şam,

Yaddan çıxartdılar burda bir axşam?

Sən özün dilə gəl, neyləsin əgər

Yaranmışsa ancaq yanmaqçün adam?!

***

 Qəm görmüşə hər gün yeni bir qəm yetişər

Dərd ilə yanan qəlbə dava kəm yetişər, 

Aşiqləri öldürməyə çox meyl etmə,

Bir gün sənə də bəla, ey sənəm, yetişər.

Səslərin sayı: 6
39
6319
loading...
Şərhlər
Offline
Aysel İ.
Qəminlə ürəkdə qalmamış həvəs,

Cavanlıq şövqü də keçəcək əbəs.

Eşqin bir ölümdür, qalmışdır yalnız-

Yaşamaq adıyla bir quru nəfəs.
13 may 2015 20:26
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Offline
Aysel İ.
Görsən məni bir söylə nədən dinmirsən?

Qan tökməyə təşnədir gözün,dönmürsən,

Çərxinmi cəfasıdır çatılmış qaşlar,

Cəlladmısan, insanlığı öyrənmirsən?!

***

Qəlbində küfr var, nə namaz ya iman?

Keçmiş bu zəhər cana, nə eylər dərman.

Hər yerdə tanıtdın özünü sən zahid,

Çirkindirsə nəfsin, bu xeyir verməz, qan!
24 fevral 2015 01:20
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Offline
Xanim_Xatun
Boy-buxunu, çiyni nöqsanlıdan dad,

Namərd kişilərdən yaxşıdır arvad...

Bivəfa dostlardan düşmən yaxşıdır,

Etimadsız dostu yadından çıxart.

Bu bəndi cox bəyəndim.
27 yanvar 2015 10:20
Offline
Elif♡
Xeberimi serh yazib deyerlendiren her kese sonsuz teşekkürler. Minnetdaram hər birinize. Cox sagolun give_ros
20 dekabr 2013 10:27
imza: Her insan ölecek yaşdadır.....
Offline
Mehseti
Menim adimi da atam Mehseti Gencevinin adindan goturub qoyub. Burcum de baliq oldugu ucun xeyalperestliyim var ve serleri sevirem. give_ros
9 dekabr 2013 15:11
Offline
bahar memmedova
Gozel yazidir sag olun
8 dekabr 2013 18:37
Offline
Nəzrin
Ədəbiyyat oxuduğum üçün məlumatım var idi maraqlı idi təşəkkürlər
8 dekabr 2013 16:51
Offline
Elmeddin Qarayev
Məhsəti Gəncəvi yaradıılığını sevirəm, çox sağ olun.
7 dekabr 2013 23:16
Offline
PrEnSseSs
Kişi öl, əgər sən qadın deyilsən,
Bir an oxşamazsan başımı nədən?
Zər verər busəmə dünya şahları,
Zərsiz sən bir busə almazsan məndən!

Görüşdə şəftəli bir bəhanədir,
Alma, üzüm, duzlu püstə, de, nədir?
Narım, alça olma, badam gözlərim
Üzüm giləsi tək yaş tökər bir-bir.

Hər iki dünyanın kərimi Sənsən,
Qocaya, cavana kömək edənsən!
Sənin rəhmətinə əminik, Allah,
Könlümüz şad olur sənin feyzindən.

Məni kam almağa qoymadı zaman,
Gücü çatan qədər elədi divan.
Deyəsən əhd etmiş, dolandıqca hey
Məni də özüylə hərlətsin dövran.

Xidmətdən qovulmuş bir kəsdir ürək,
Adın-sanın yoxsa, həyatdan əl çək.
Bu dünya elə bir karvansaradır
Ki, qara pula da dəyməzmiş, gerçək.

Qəlbinə eşqdən söz yazan bir kəs
Bir ləhzə ömrünə puç deyə bilməz,
Bir həmdəm aradıq ömrümüz boyu,
Bizə həmdəm oldu yanıq bir nəfəs...Tewekkurler
7 dekabr 2013 22:19
Offline
ayna
Salam halal olsun bele qadınlarımıza.
6 dekabr 2013 20:01
Offline
Gulya
Tewekkurler melumat ucun
6 dekabr 2013 18:28
Offline
Aysun Memmedova
Cox gozel xeberdir canim tesekkur give_ros
6 dekabr 2013 15:42
Offline
HEYAT YAWIL YARPAQ SONU QARA TORPAQ
MARAQLI XEBERE GORE COXSAQOL
6 dekabr 2013 11:04
Offline
Sonay Quluzade
Məhsəti Gəncəvi deyilən kimi ağlıma ilk gələn aşağıdakı rübai olur:
Bu dünya bir qızıl kuzəyə bənzər,

Suyu gah şirindir, gah da ki zəhər.

Çox da öyünmə ki, uzundur ömrün,

Əcəl köhlənində hazırdır yəhər.

Biz oxuyan dövrlərdə dərsliklər yox idi, SSRİ-nin tərkibindən təzə çıxmışdıq, müharibə vəziyyəti və s. problemlər vardı, ədəbiyyat müəllimləri ordan-burdan kiçik parçalar toplayıb, dərs deyirdilər, Məhsəti Gəncəvidən bizə ancaq bu rübai deyilmişdi. Amma indi Allaha şükürlər olsun, bolluca ədəbiyyat var, oxumayanın günah özündədir.
Çox sağ ol, Elif, təşəkkür edirəm sənə belə xəbərlərin üçün. Mənim yaddaşımda maarifləndirici müəllif kimi qalmısan, davamlı olsun.
6 dekabr 2013 10:19
Offline
aylin youlin
Cox sag olun maraqlidi....
6 dekabr 2013 10:01
Offline
AFET
Beyendim maraqlı xeberdi teşekkürler
6 dekabr 2013 09:29
Offline
GülnaR
Çox sag ol bacım,bu cür möhtəşəm xanımı xatırlatdıgın üçün,üstündən əsrlər keçsə də,adı gələn kimi gözümüzdə rubai banisi olan xanım canlanır.Nə yaxşıki,bizim ədəbiyyatımızda bu cür dahilər olmuş.Kaş gənclərimiz onları daha dərindən oxuyub unutmayaydılar
6 dekabr 2013 09:28
Offline
Qəribə
Cox gozel cox beyendim bu xeberi tesekkurler give_ros
6 dekabr 2013 00:59
imza: Не забывайте благодарить Бога, Он же не забывает будить вас каждое утро.

Iдеальных людей не бывает, цените тех,
кто смог полюбить ваши недостатки.
Offline
Aytac Mammedova
İbrət alınası xanımdır!Çox böyük pərəstişkarıyam!Belə xanımlardan yazın da!Cenifer Lopes də bu Azəri xatununa qibtə edər...
6 dekabr 2013 00:58
Offline
GÜLÇİN
Allah rəhmət eləsin!Özü bu dünyada olmasada gör neçə əsrlərdir,amma adı və yazdıqları hələdə yaşayır.
6 dekabr 2013 00:58
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
loading...
Son yazılar
Ailənizin ümumi gəliri:
500 AZN-ə qədər
500-1000 AZN
1000-1500 AZN
2000-3000 AZN
5000 və ya daha çox
Sizə nə var?! )