Azerbaycan'daki Türk hareketinin ideologlarından biri. Tanınmış sosyo-politik figür, gazeteci, yazar, avukat, oryantalist-İslam alimi.
Asil bir ailede doğdu; Ailesi, Karabağ hanlığının kurucusu Panahali hanın torunlarıdır. İlk öğrenimini Şuşa'daki Rus okulunda ve Tiflis spor salonunda aldı. Petersburg Mühendislik Enstitüsüne girdi, ancak okulu bıraktı, Paris'e gitti ve hukuk fakültesi ve Sorbonne Üniversitesi'nden mezun oldu. Burada Doğu, Arapça, Farsça ve Türk dilleri halklarının tarihini inceledi ve 1890'da Doğu felsefesi ve edebiyatı üzerine ilk bilimsel makalesini yayınladı. Bundan sonra çeşitli dergilerde başka makaleler yayınlandı. Ahmed Bey Agayev, 23 yaşındayken, 1892'de Londra'da düzenlenen Uluslararası Doğu Araştırmaları Kongresi'nde "Şii Dininin Kaynakları" konulu bir konuşma yaptı. Rapor, Kongre ve Cambridge Üniversitesi'nin kararıyla çeşitli Batı dillerinde yayınlandı. Bu iş için İran Şahı ona turkuaz bir yüzük verdi. O dönemde Ahmed Bey Agayev, geleceğin Fransa'da yaşayan "Jön Türkleri" ile ve Avrupalıların "Müslüman dünyasının büyük yüzü" dediği Doğu'nun büyük düşünürü, sosyo-politik figürü Şeyh Cemaleddin Afgani ile tanıştı. Bu tanıdık, onun dünya görüşü ve sosyo-bilimsel faaliyetleri üzerinde güçlü bir etkiye sahipti. Bu yıllar boyunca Agayev anavatanla bağlarını kesmedi ve Tiflis'teki (Tiflis) Rusça "Kavkaz" gazetesinde sürekli makaleler yayınladı. 1894'te memleketine dönen Ahmed Bey Ağayev, hükümetten Mashrig gazetesinin Azerbaycan dilinde yayınlanması için izin istedi, ancak reddedildi. 1896'da Şuşa'ya gitti, gerçek bir okulda Fransızca öğretti, bir okuma odası-kütüphane açtı ve ilk tiyatro gösterilerini düzenledi. 1897'de ünlü milyoner hayırsever Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in daveti üzerine Bakü'ye geldi, gerçek bir okulda Fransızca öğretmeni olarak çalıştı, "Kaspi" gazetesi ile işbirliği yaptı ve gazetenin Alimardan bey Topçubaşov (1898-1907) yönetimindeki edebiyat bölümü başkanı oldu. Ahmad Bey Agayev, "Women in Islam and the Islamic World", "Islam, Ahund ve Hatif al-Ghayb" kitaplarının yanı sıra "Kaspi" de yayınlanan "Müslüman Sohbetleri" ve "Müslüman Halkların Durumu" başlıklı bir dizi makalesinde Müslüman halkların içinde bulundukları durumu inceliyor. Müslüman halklara iftira atan yabancı yazarlara uygun cevaplar vererek İslam dünyasının şairleri, âlimleri ve düşünürleri hakkında konuştu. Bu yıllarda Mohammad agha Shahtakhtli'nin Tiflis'te (Gürcistan) çıkardığı "Doğu-Rusya" gazetesinde ve Kalküta ve Kahire basınında makaleler yayınlandı. "Nijat", "Nashri-maarif", "Saadat" gibi hayırsever derneklerin organizasyon ve faaliyetlerinde yakından yer aldı. Haziran 1905'ten itibaren Ali bey Hüseynzade ile birlikte Azerbaycan'da milliyetçi düşüncenin oluşmasında önemli rol oynayan Hayat gazetesinin editörlüğünü yaptı. 19 Aralık 1905'ten itibaren "Irshad" ve 1907'de Rusça "İlerleme" gazetesini yayınladı. Haziran 1908'de "Taraggi" gazetesini çıkarmaya başladı ve Türkiye'ye gidene kadar (1909) yayıncılığını yaptı. Çarlık makamlarının ve Ermeni Taşnakların içini ortaya çıkardı. Alimardan bey Topçubaşov, Gara bey Garabeyov ve İskender bey Hacinski ile birlikte, 20 Şubat 1906'da Tiflis'te (Gürcistan) Kafkas milletvekili tarafından Bakü'nün üst sosyal tabakasının temsilcisi olarak ulusal katliamların tırmanmasıyla bağlantılı olarak düzenlenen "uzlaşma kongresi" ne katıldı. belirtti. Ahmed Bey Agayev kongrede yaptığı konuşmada, cesurca halkların eşitliğini, Taşnaktsutyun partisinin ve diğer Ermeni örgütlerinin serbest bırakılmasını Azerbaycan halkına yönelik soykırıma derhal son vermesini, aksi takdirde Azerbaycan tarafının savunma için bir ordu kurmasına izin vermesini talep etti. , ulusal katliamlardan sorumlu Ermeni liderleri susturdu Bu olaylardan sonra Ahmed bey Agayev, 1906 yılında Azerbaycan halkının haklarını korumak için "Difai" partisini kurdu. Bakü'deki Müslüman girişimcilerin isteği üzerine iki kez Nicholas II ve bakanlarını görmeye gitti ve Rothschild ve Nobel gibi petrol kodamanlarının Bakü'nün petrol sahalarına sahip olmasını engellemeye çalıştı. Ahmed bey Ağayev'in bu ziyaretleri ve faaliyetleri nedeniyle Azerbaycanlıların Bakü civarındaki petrol arazilerinden yeniden yerleştirilmesi durduruldu. 1909'da zulüm nedeniyle Türkiye'ye göç eden Ahmed Bey Agayev, "burada Jön Türklere yakınlaşarak" Birlik ve Terakki "partisine katıldı. Bilim, kamu ve gazetecilik faaliyetlerine devam etti."
HABER BANTI
