Giriş
Bağla

Söz birləşməsi-1

Bizimdir! / Virtual dərslər / Azərbaycan dili

Söz birləşməsi-1

Sintaksis qrammatikanın bir şöbəsi olub söz birləşmələrini və cümlələri öyrənir.
Söz birləşməsi

Söz birləşməsi iki və daha artıq müstəqil sözün məna və qrammatik cəhətdən birləşməsindən əmələ gəlir: yurdu qorumaq, ana ürəyi və s.
Söz birləşməsi ən azı iki müstəqil mənalı sözün birləşməsindən əmələ gəlir. Buna görə də müstəqil sözlə köməkçi sözün birləşməsi söz birləşməsi sayılmır: bizə tərəf, sənin üçün.
Söz birləşmələri quruluşca iki cür olur: sadə və mürəkkəb. Sadə söz birləşmələri iki müstəqil mənalı sözdən (mənim arzum), mürəkkəb söz birləşmələri üç və daha artıq müstəqil mənalı sözdən (Türkün qədim torpağı) ibarət olur.
Köməkçi nitq hissələri söz birləşməsinin quruluşuna təsir göstərmir. 

 

Söz birləşməsi-1

 

Söz birləşməsi və söz

Söz birləşməsi ilə söz arasında aşağıdakı oxşar cəhətlər var:
- Hər ikisi ad bildirir: məktəb, direktor-məktəb direktoru.
- Hər ikisi cümlənin qurulmasında bir vasitədir: kitabdır-Sənin kitabındır.
- Həm mürəkkəb söz, həm də söz birləşməsi sözlərdən təşkil olunur: ölkələrarası, ölkə prezidenti.
Söz birləşməsi ilə söz arasında aşağıdakı fərqli cəhətlər var:
- Sözlər səslərdən, söz birləşmələri sözlərdən düzəlir.
- Söz birləşmələri sözə nisbətən daha konkretlik bildirir: "hava" dedikdə bütün havalar və havanın bütün əlamətləri nəzərdə tutulur. "Dağ havası" dedikdə isə məhz dağın havasından danışıldığı başa düşülür.
- Söz leksik, söz birləşməsi isə sintaktik vahiddir. Yəni sözlər dilimizin lüğət tərkibində hazır şəkildə olduğu halda, söz birləşmələri nitq prosesində 
meydana gəlir. 

- Söz birləşməsində tərəflərin ayrıca öz vurğusu olduğu halda, sözlərin bir vurğusu olur.
- Sözlərdən fərqli olaraq söz birləşmələrində əsas və asılı tərəflər olur.

 

Söz birləşməsi-1

 

Söz birləşməsi və cümlə

1. Oxşar cəhətlər:

- Həm söz birləşmələri, həm də cümlələr sözlərdən təşkil olunub: təbiəti sevmək, təbiəti sevirəm.
- Həm söz birləşmələrindəki, həm də cümlələrdəki sözlər müəyyən ardıcıllıqla sıralanır.
2. Fərqli cəhətlər:

- Cümlədən fərqli olaraq söz birləşməsində bitmiş fikir və intonasiya olmur. Mənim dostum-Mənim dostumdur.
- Söz birləşməsi bir sözdən ibarət ola bilmədiyi halda, cümlə bir sözdən ibarət ola bilir: Ayaqqabıdır. Səhərdir.
- Cümlə söz birləşməsinə nisbətdə daha böyük sintaktik vahiddir.

Söz birləşməsinin növləri

Söz birləşmələrinin iki tərəfi olur: birinci tərəf, ikinci tərəf. Dilimizdə birinci tərəfə həmişə asılı, ikinci tərəfə isə əsas tərəf deyilir. Əgər söz birləşməsi üç və ya daha artıq sözün birləşməsindən əmələ gəlibsə, yalnız sonuncu söz əsas, ondan əvvəlkilər asılı tərəf sayılır. İkinci tərəf birinci tərəfi özünə tabe etdiyi üçün bəzən bu terminlərin yerində tabe olan (asılı), tabe edən (əsas) sözləri də işlədilir. Məs: "Çiçək ətri" birləşməsində çiçək asılı, ətri isə əsas tərəfdir. Bəzən inversiyadan istifadə edərək söz birləşməsində tərəflərin yerini dəyişmək olar: mənim vətənim-vətənim mənim.



Şərhlər (13)

RГјzgar RГјzgar 31 October 2014 19:19 Cavab yaz

xəbər üçün təşəkkürlər
XADIRET XADIRET 3 October 2014 23:21 Cavab yaz

Maraqli idi love
ruzigar ruzigar 16 September 2014 08:08 Cavab yaz

Aqat,xəbərə görə çox sağ ol.
Söz birləşmələri və sözlərin arasındakı oxşar və fərqli cəhətləri bəzən qarışdırırıq.Buna çox gözəl bir şəkildə aydınlıq gətirmisən.
Hicabi sevirem Hicabi sevirem 16 September 2014 00:53 Cavab yaz

Coxxxxx sagolunn
qeribe qeribe 15 September 2014 17:30 Cavab yaz

Agat xanim, çox gözəl xəbərdir. kiss
zehra 2013 zehra 2013 15 September 2014 16:19 Cavab yaz

Mekteb vaxti en cox sevdiyim ve en cox verdiyim sual idi demek olarki usaqlara hemise bu suali vererdim girl_ang yeni soz birlesmesi haqqinda suallar vererdim
Fatma Fatma 15 September 2014 16:05 Cavab yaz

4 aldım canım nə yaxşı cavab verdim amma müəllimim dediki 5 yaza bilmərəm illik də 4 yazmışıq (Allah ona rəhmət eləsin)
Deniz84 Deniz84 15 September 2014 16:00 Cavab yaz

Oxuduqca bashimizin pasi silinir.

Agatın sayəsində illər sonra ikinci dəfə imtahan vermək niyyətindəyəm.))
x women x women 15 September 2014 15:58 Cavab yaz

Oxuduqca bashimizin pasi silinir.Teshekkurler...
Ceylan Mumoglu Ceylan Mumoglu 15 September 2014 15:57 Cavab yaz

FatmaВ xanım,
Yadımdadı 8-ci sinifi bitirəndə imtahanda mənə bu sual düşmüşdü

Neçə almışdın imtahandan? girl_smi
Ellada84 Ellada84 15 September 2014 15:45 Cavab yaz

Oxuduqca yadıma düşür çox sağ ol. yes
imp imp 15 September 2014 15:37 Cavab yaz

Əsl mənlik bir xəbərdir.Paylaşıb bizləri də maarifləndirdiyiniz üçün təşəkkürlər
Fatma Fatma 15 September 2014 15:32 Cavab yaz

Yadımdadı 8-ci sinifi bitirəndə imtahanda mənə bu sual düşmüşdü cray

Add comment

  • reload, if the code cannot be seen


Qadin.Net

Яндекс.Метрика