Giriş
Bağla

Zəlzələ və vulkanlar

Bizimdir! / Virtual dərslər / Coğrafiya

Zəlzələ və vulkanlar

Zəlzələlər

Tektonik proseslərin təsirindən Yer səthinin ani anda titrəməsi zəlzələ adlanır. Zəlzələləri seysmologiya elmi öyrənir. Zəlzələlər dağıdıcı təsirinə görə 12 ballıq (Rixter sistemi) şkala ilə qiymətləndirilir. 
1-4 bal-zəif və mülayim; Dağıntı və təlafat olmur.
5-7 bal-güclü; Binalarda çatlar yaranır, köhnə və qəza vəziyyətində olan binalar qismən dağılır, bəzi insanlar zədələnir.
8-10 bal-dağıdıcı; Binalar qismən və ya tamamilə dağılır, kommunikasiya xətləri və yollar zədələnir, böyük insan tələfatı olur. 
11-12 bal-fəlakətli; Bütün tikintilər tamamilə dağılır. Yerin relyefi böyük dəyişikliyə məruz qalır, kütləvi insan tələfatı olur.
Zəlzələlərin gücü və yeri seysmoqraf cihazı ilə müəyyən olunur. Yerin daxilində zəlzələ baş verən yer zəlzələ ocağı və ya hiposentr (10-700 km dərinlikdə), hiposentrin Yer səthində olan proyeksiyası zəlzələ mərkəzi və ya episentr adlanır. Ən güclü təkanlar və dağıntılar episentrdə olur. Seysmoloji stansiyalarda seysmik xəritələr tərtib olunur. Eyni gücə malik təkanların olduğu məntəqələri birləşdirən xətlər izoseystlər adlanır. Geosinklinal qurşaqlar fəal seysmik zonalar hesab olunur. Əsas seysmik qurşaqlar Sakit okeanın Avrasiya və Amerika sahilləri və Alp-Himalay qurşağıdır. 

Zəlzələ və vulkanlar

Vulkanlar, isti bulaqlar və qeyzerlər

Üst mantiyada olan ərimiş maddələrin (maqmanın) yer səthinə çıxması prosesi maqmatizm, əmələ gələn kəsik konus formasında olan dağlara isə vulkan deyilir. Maqmanın Yer səthinə çıxdığı kanal vulkan boğazı, püskürmə  zamanı yaranan çökəklik krater, diametrləri 1,5-2 km-dən çox olan kraterlər kaldera, ətrafa yayılan odlu maye isə lava adlanır. Eroziya və denudasiya prosesləri vulkanik dağı aşındırır, lakin vulkan boğazında qalıb soyuyaraq bərkimiş lava nekk adlanan qayalı relyef əmələ gətirir. 

Vulkanlar sönmüş və fəaliyyətdə olan (püskürmə tarixi mənbələrdə və insanların hafizəsində qalan) növlərə bölünür. Fəaliyyətdə olan vulkanların sayına görə İndoneziya dünyada birinci yeri tutur.

Ən məşhur vulkanlar: Etna, Vezuvi, Hekla (Avropa), Klyuçi Sopkası, Fudziyama, Krakatau (Asiya), Klimancaro, Kamerun (Afrika), Orisabo, Taxumulko, Reynir, Ruis, San-Pedro, Kotopaxi (Amerika), Mauna-Loa, Mauna-Kea (Okeaniya), Erebus (Antarktida).
Qafqaz dağlarındakı Elbrus və Kazbek, Qarabağ vulkanik yaylasındakl Qızıl boğaz və Böyük İşıqlı sönmüş vulkanlardır.
Vulkanlar litosfer tavalarının sərhədlərində (Sakit okean "odlu qövsü", Alp-Himalay orogen qurşağının qərbi, Orta okean silsilələri) geniş yayılıb. Vulkan lavası sıyıq olduqda qalxanvari relyef forması yaranır (Havay tipli vulkanlar). Lava qatı olduqda əsl konus yaranır (stratovulkan). 
Maqmatizm prosesi ilə bağlı olmayan palçıq püskürmələri palçıq vulkanları (psevdovulkan) adlanır. Onlara neftli-qazlı ərazilərdə rast gəlinir (Qobustan-Abşeron, Xəzərin şelfi, Cənub-Şərqu Şirvan, Saxalin, Yeni Zelandiya və s.). Palçıq vulkanlarının yaranma dərinliyi 4-6 km-dir. Vulkan borusunun ətrafında toplanan kəsəkli palçıq brekçiya (salza) adlanır. Dünyada olan 
palçıq vulkanlarının yarısı (250-dən artıq) Azərbaycanda yerləşir. Onlardan ən hündürü Torağaydır (400 m).

Vulkan və zəlzələlərin çox olduğu yerlərdə isti bulaqlar və qeyzerlər fəaliyyət göstərir. Təzyiqlə yer səthinə fəvvarə vuran isti bulaqlar qeyzer adlanır. Qeyzerlərin səthdə əmələ gətirdiyi çökəkliyə qrifon, onun ətrafında toplanan süxurlara isə qeyzerit deyilir. Qeyzerlər İslandiya, İtaliya, Kamçatka, Yeni Zelandiya, ABŞ və s.-də geniş yayılıb.

Azərbaycanın termal sularından ən məşhuru Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən İstisudur.
Tərkibində müxtəlif duzlar və qazlar olan sular isə mineral sular adlanır.



Şərhlər (18)

Lale_LR Lale_LR 7 December 2014 08:38 Cavab yaz

Agatcım, belə bir məlumat oxumuşam ki, ABŞ-da Qütb parıltısının öyrənilməsi üzrə həyata keçirilən elmi-tədqiqat layihəsi olan HAARP fəlaiyyəti zamanı dünyanın müxtəlif yerlərində test üçün qəsdən zəlzələlər törədilir. Hətta bunu hesablayıb ayın tarixlərinə görə ölkələrə görə yazılar da yazılıb
Mən də eşitmişəm.Ümumiyyətlə təbii fəlakət kimi bildiyimiz çox hadisələr əslində insan ağlının, daha doğrusu ağılsızlığının nəticəsidir
anonimka- anonimka- 4 December 2014 14:07 Cavab yaz

Maraqli xeberdi coz sagolun
RГјzgar RГјzgar 31 October 2014 19:32 Cavab yaz

Bu xəbər üçün də təşəkkürlər
zehra 2013 zehra 2013 29 October 2014 18:43 Cavab yaz

Her ikisinden Allah qorusun,her ikisindende qorxuram esasda zelzeleden ani bir vaxda olan isdi
Aqatkris Aqatkris 29 October 2014 18:22 Cavab yaz

Dəniz84,
AYSUNВ MEMMEDOVA,
PembeВ Defter,
Niko,
FatmaВ xanım,
Asi,
Qəribə,
Diqqətiniz üçün hər birinizə təşəkkür edirəm.
Deniz84 Deniz84 29 October 2014 16:08 Cavab yaz

Vulkanlar sönmüş və fəaliyyətdə olan (püskürmə tarixi mənbələrdə və insanların hafizəsində qalan) növlərə bölünür. Fəaliyyətdə olan vulkanların sayına görə İndoneziya dünyada birinci yeri tutur. give_ros
aysun2013 aysun2013 14 September 2014 17:07 Cavab yaz

Maraqli xeberdi can cox saqol/Vulkndan qorxmuram nedeni gormediyim seyden esla qorxmaram.Amma zelzeden qorxuram esasda bakidaki guclu zelzeleden sonra.
AYKAWIRINKA AYKAWIRINKA 14 September 2014 11:21 Cavab yaz

Yazan elleriniz var olsun melumata gore cox sagolun minnetdaram....... air_kiss
Niko96 Niko96 13 September 2014 01:19 Cavab yaz

Var ol agat :))
Fatma Fatma 13 September 2014 00:31 Cavab yaz

Vulkanı görməmişəm deyə qorxmuram amma zəlzələdən çox qorxuram
Asi88 Asi88 13 September 2014 00:26 Cavab yaz

Ən məşhur vulkanlar: Etna, Vezuvi, Hekla (Avropa), Klyuçi Sopkası, Fudziyama, Krakatau (Asiya), Klimancaro, Kamerun (Afrika), Orisabo, Taxumulko, Reynir, Ruis, San-Pedro, Kotopaxi (Amerika), Mauna-Loa, Mauna-Kea (Okeaniya), Erebus (Antarktida).
Qafqaz dağlarındakı Elbrus və Kazbek, Qarabağ vulkanik yaylasındakl Qızıl boğaz və Böyük İşıqlı sönmüş vulkanlardır.

Bir az qeribe seslensede usaqlqdan beri vulkani yaxindan gormek istemisem smile
xebere gore cox sagol canm give_ros
qeribe qeribe 12 September 2014 23:13 Cavab yaz

Dəniz84
1-ci şəkildəki görüntüyə adamın tükləri biz-biz olur. Zəlzələ və vulkanlar haqda çox gözəl yazmısan Agat. maraqlı xəbər üçün təşəkkür.
Aqatkris Aqatkris 12 September 2014 22:50 Cavab yaz

 ♥♥S.N.♥♥,
ŞəriВ Babayeva,
Dəniz84,
ElladaВ Babayeva,
Xanımlar, hər birinizə təşəkkür edirəm.

CeylanВ Mumoğlu,
Bu barədə üşitmişdim amma inanmırdım. Dəhşətdie adi bir testə görə belə təhlükələrə qol atmaq nəyə lazımdır ki belay
x women x women 12 September 2014 18:44 Cavab yaz

Cox saq olun,Aqat.Maraqla oxudum.
Ceylan Mumoğlu
Agatcım, belə bir məlumat oxumuşam ki, ABŞ-da Qütb parıltısının öyrənilməsi üzrə həyata keçirilən elmi-tədqiqat layihəsi olan HAARP fəlaiyyəti zamanı dünyanın müxtəlif yerlərində test üçün qəsdən zəlzələlər törədilir. Hətta bunu hesablayıb ayın tarixlərinə görə ölkələrə görə yazılar da yazılıb. http://az.wikipedia.org/wiki/HAARP


Diqqetimi cekdi,Ceylan xanim,izleyecem.Paylashdiqiniz ucun her ikinize teshekkur edirem.
Shari Shari 12 September 2014 17:34 Cavab yaz

Vulkan və zəlzələlərin çox olduğu yerlərdə isti bulaqlar və qeyzerlər fəaliyyət göstərir. Təzyiqlə yer səthinə fəvvarə vuran isti bulaqlar qeyzer adlanır. Qeyzerlərin səthdə əmələ gətirdiyi çökəkliyə qrifon, onun ətrafında toplanan süxurlara isə qeyzerit deyilir. Qeyzerlər İslandiya, İtaliya, Kamçatka, Yeni Zelandiya, ABŞ və s.-də geniş yayılıb. no
Maraqla oxudum çox sağ ol Agat give_ros
Deniz84 Deniz84 12 September 2014 17:30 Cavab yaz

1-ci şəkildəki görüntüyə adamın tükləri biz-biz olur. Zəlzələ və vulkanlar haqda çox gözəl yazmısan Agat. maraqlı xəbər üçün təşəkkür.
Ceylan Mumoglu Ceylan Mumoglu 12 September 2014 16:57 Cavab yaz

Agatcım, belə bir məlumat oxumuşam ki, ABŞ-da Qütb parıltısının öyrənilməsi üzrə həyata keçirilən elmi-tədqiqat layihəsi olan HAARP fəlaiyyəti zamanı dünyanın müxtəlif yerlərində test üçün qəsdən zəlzələlər törədilir. Hətta bunu hesablayıb ayın tarixlərinə görə ölkələrə görə yazılar da yazılıb.
http://az.wikipedia.org/wiki/HAARP
Ellada84 Ellada84 12 September 2014 15:52 Cavab yaz

Azərbaycanın termal sularından ən məşhuru Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən İstisudur.
Tərkibində müxtəlif duzlar və qazlar olan sular isə mineral sular adlanır.

Çox sağ ol xəbərə görə. İstisu həmdə müalicəvidir. yes

Add comment

  • reload, if the code cannot be seen


Qadin.Net

Яндекс.Метрика