Giriş
Bağla

Çin mədəniyyəti

DİGƏR / Səyahət

 

Çin mədəniyyəti

 

Qədim Çin mədəniyyəti müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etmişdi. Bu ölkədə fəlsəfə, riyaziyyat, astronomiya və tibb elmləri sahəsində müvəffəqiyyətlər qazanılmışdı. Astronomiya elminə xüsusi diqqət yetirilir, Çin padşahları təqvim düzəltmək, günün və ayın tutulacağı vaxtı müəyyənləşdirmək üçün xüsusi komissiyalar təşkil edirlərdi. Onlar maqnit sahəsinin mövcudluğuna və maqnit əqrəbinin xüsusiyyətlərinə də bələd idilər. Eyni zamanda barıtı ixtira edib fişəng üçün istifadə edirdilər. 

E.ə. VI-III əsrlərdə fəlsəfi fikrin sonrakı inkişafında mühüm rol oynamış konfusiçilik, moizm, legizm, daosizm məktəblərinin formalaşdığı dövrdə Çində fəlsəfə meydana çıxmışdır. Qədim Çin fəlsəfəsi daha çox etnik-siyasi xarakterə malik olmuş, onda qneseoloji və ontoloji məsələlərin tədqiqinə az yer verilmişdir. Filosoflar dövlət işlərində təmsil olunmuş, Si padşahlığında fəlsəfə akademiyası yaradılmışdı. İdarəçilik prinsipləri haqqında ilk təlimin banisi Konfusinin fəlsəfi görüşlərinə dair məlumatlar onun şagirdləri tərəfindən “Lunyuy”, (“Söhbətlər və mühakimələr”) traktatında öz əksini tapmışdır. Çinlilərin göylərin ilahi gücünə ənənəvi etiqadı Konfusinin nəzəriyyəsində də əsaslandırılırdı. Baş allah Göy çinlilərdə əsas qüvvə və yer üzündəki bütün nemətlərin mənbəyi hesab olunurdu. Kahin və məmurlar Çin dövlətini “Göyaltı imperatorluğu” adlandırırdılar. Çinlilərin təsəvvürünə görə Çin dövləti Göy allahı tərəfindən idarə olunurdu. Onlar Göy allahı üçün gümbəz şəkilli məbədlər tikir və gümbəzləri göy rəngli çini və ya saxsı kirəmitlə örtürdülər.

Çinlilərdə əcdadlara sitayiş də inkişaf etmişdi. Qədim Çində adlı-sanlı adamların dəfn mərasimində bəzən insan qurbanları da verilirdi (bu qurbanlıq insanlar mərhumla bərabər diri dəfn olunurdular).

 

Qədim Çində fəlsəfi fikrin inkişafına “inyan” naturalist fəlsəfi məktəbi də əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Bu təsir zəif qadın qüvvəsi “in” və güclü kişi qüvvəsi “yan” arasındakı qarşılıqlı əlaqə haqqında qədim baxışlarla bağlı olmuşdur. Sonradan bu ideyalar ilkin beş ünsürün-metal, ağac, su, od və torpağın qarşılıqlı çevrilməsi təlimi ilə birləşərək əzəli “si” (buxar, efır) ilk ünsürü ilə nəticələnərək bütün fəlsəfi məktəblər tərəfindən mənimsənildi.

E.ə. III əsrdə isə moistlər materialist idrak nəzəriyyəsini inkişaf etdirdilər. Böyük Çin materialist filosofu Van Çunun (I əsr) fikrincə,

dünyanın əsası əbədi mövcud olan “yuan si” maddi substansiyasıdır; yüngül hissəciklər (“yan si”)-göyü və kosmosu, qatı hissəciklər (“in si”)-torpağı və göy cisimlərini yaradır. Onların qarşılıqlı təsiri isə bütün mövcudatı meydana çixarır. Çində buddizm fəlsəfəsi

Çin fəlsəfi ideyasının ünsürlərini mənimsəməklə inkişaf etmiş, buddizmdə bəzi cərəyan və təriqətlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Çin yazısı da qədim tarixə malikdir. Bu, öncə çox sadə, getdikcə mürəkkəbləşən Çin heroqliflərinin inkişafından aydın görünür.

Qədim Çin yazısında iki minə qədər işarə olmuşdur. Onlar yazı yazmaq üçün xüsusi firçalar işlətmişlər. E.ə. III-I əsrlərdə “Erya”, “Fanyan”, “Dialektlər” lüğətləri tərtib olunmuşdur. Syuy Şenin heroqliflər lüğəti hələ də öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Dünyanın ən qədim ədəbiyyat nümunələri içərisində Çin ədəbiyyatının da özünəməxsus yeri vardır.

“Şitszin” ilk Çin ədəbi abidəsidir. E.ə. IV əsrin ortalarında Çu çarlığı zamanı əsasını xalq yaradıcılığından götürən “Çu şeri” janrı yaranır. Bu janrın görkəmli nümayəndəsi Tsyuy Yuanın yaradıcılığında zülmə, haqsızlığa nifrət, onlarla mübarizə, xalqa məhəbbət hissləri öz əksini tapmışdır. E.ə. V-III əsrlərdə fəlsəfi və tarixi məzmunlu nəsr əsərləri - “Qo yuy” (“Çarlıqların tarixi”), “Çuntsyu” (“Salnamə”), “Çjuan tszı”, “Syun tszı”, “Men tszı” və s. traktatlar geniş yayılmışdı. E.ə. I əsrdə Sım Tsyanın “Şi tszi” (“Tarixə aid qeydlər”) əsəri xan sülaləsi dövrünün parlaq nümunələrindəndir.

 

Çin mədəniyyəti

 

 

Çinin ən qədim incəsənət abidələri e.ə. III minilliyə aiddir. E.ə. I minilliyin ortalarında burada memarlıq və şəhərsalma təşəkkül tapdı.

Qədim mədəniyyət abidələri içərisində “Böyük Çin səddinin (uzunluğu 2500 km-ə qədər) böyük əhəmiyyəti vardır. Böyük Çin səddinin əsas hissəsi Sin dövləti dövründə (e.ə. 221-207) tikilmişdir. O, əvvəlcə gil və torpaq qarışığından tikilmiş, sonralar divar səddin üzünə kərpic və böyük yastı daşlar çəkməyə başlamışlar. Bu divar Xuanxe çayını bir neçə yerdən kəsərək düzənlik və dağlardan keçir. Böyük Çin səddinin hündürlüyü 10 metrə, qalınlığı 6 metrə çatır. Divarın bütün uzunluğu boyu birbirindən müəyyən məsafədə dördbucaqlı möhkəm bürclər və onların altında qapılar tikilmişdir. Bu sədd şimaldan gələn hunların hücumlarından müdafiə məqsədilə çəkilmişdir.

Çin musiqi və teatr mədəniyyəti də qədim köklərə malikdir. Əsasən bir səsli olub e.ə. VII əsrdə yaradılan, pentatonika üzərində qurulan Çin xalq musiqisi sonralar 7 və 12 səsli sistemlərə çevrilmişdir.

Çin teatrının əsası xalq mahnı-rəqs yaradıcılığı və sirk janrları elementlərini birləşdirən “bay si” (“yüz tamaşa”) formaları ilə əlaqədardır. Beləliklə, deyilənrləndən aydın olur ki, digər Şərq dövlətləri kimi Çinin də çox yüksək mədəniyyəti olmuşdur. Çin mədəniyyətinin bəzi nailiyyətləri qədim dövrlərdə başqa ölkələrə-Hindistana, Ərəbistana daha sonralar Avropaya keçmişdir.

Sədaqət Məmmədova



Şərhlər (16)

Sadəcə Azər Sadəcə Azər 9 May 2015 23:28 Cavab yaz

Cinlilerinde qedim medeniyyeti var
Xanim_Xatun Xanim_Xatun 17 January 2015 00:44 Cavab yaz

Məlumat ucun təşəkkürlər..
Xanim_Xatun Xanim_Xatun 10 January 2015 12:13 Cavab yaz

Maraqlı məlumatlar idi.Təşəkkürklər.
Ayka_m_ova Ayka_m_ova 1 October 2014 12:47 Cavab yaz

Hər birinizə təşəkkürlər give_ros
girl_2014,nigar girl_2014,nigar 1 October 2014 12:41 Cavab yaz

Maraqli xebere gore tesekurler give_ros air_kiss
Ayka_m_ova Ayka_m_ova 28 August 2014 12:21 Cavab yaz

Təşəkkürlər minnətdaram give_ros
girl_2014,nigar girl_2014,nigar 25 August 2014 08:30 Cavab yaz

Maraqli imis fellow
ruzigar ruzigar 23 August 2014 15:23 Cavab yaz

Belə maraqlı xəbərə görə təşəkkür edirəm,bacı.Həqiqətən də Çinin zəngin mədəniyyəti var.
Çinlilərdə əcdadlara sitayiş də inkişaf etmişdi. Qədim Çində adlı-sanlı adamların dəfn mərasimində bəzən insan qurbanları da verilirdi (bu qurbanlıq insanlar mərhumla bərabər diri dəfn olunurdular)
Nə qəribə adət imiş. unknown
qeribe qeribe 23 August 2014 11:34 Cavab yaz

Ətraflı məlumat üçün təşəkkür edirem. give_ros
girl-2002aydashka girl-2002aydashka 23 August 2014 10:50 Cavab yaz

Cinlilerden xosum gelmir iyrencdirler.
Ellada84 Ellada84 22 August 2014 23:50 Cavab yaz

Çinlilərdən elədə xoşum gəlmir.Amma filmlərinə sevə-sevə baxıram.Çinlilərin mədəniyyəti genişdir.
Çin mədəniyyətinin bəzi nailiyyətləri qədim dövrlərdə başqa ölkələrə-Hindistana, Ərəbistana daha sonralar Avropaya keçmişdir.

i_am_so_
x women x women 22 August 2014 22:33 Cavab yaz

Cinde gormek istediyim tek yer Cin seddidi.Cox saq olun,maraqli xeberdi.
bay_gril89 bay_gril89 22 August 2014 21:59 Cavab yaz

Maraqlı xəbər hazırlamısınız.təşəkkür
Ayka_m_ova Ayka_m_ova 22 August 2014 21:30 Cavab yaz

NəzrinВ , give_ros
Dəniz84, give_ros
Təşəkkür xanımlar bu xəbər saytmızda təşkil olunan yarışda qazandıqımdır.Yarışı təşkil edənlərə məndə təşəkkürümü bildirirəm give_ros
Deniz84 Deniz84 22 August 2014 21:16 Cavab yaz

Çin mədəniyyəti haqda filmlərində çox yer verilir. Ətraflı məlumat üçün təşəkkür.
nezis nezis 22 August 2014 21:15 Cavab yaz

Çin səddi haqqında məlumatım vardı ümumilikdə xəbər çox xoşuma gəldi həmdə maraqlıydı təşəkkürlər give_ros

Add comment

  • reload, if the code cannot be seen


Qadin.Net

Яндекс.Метрика