Bakıda hava
USD AZN
EUR AZN
09:04Xəyalə Murad Sabahınız xeyirli,gününüz aydın olsun,Əziz Qadin.Netlilər!
41115

Söz birləşmələri - 2

 

Söz birləşmələri - 2



 

Feili birləşmələr 

Əsas tərəfi feilini təsriflənməyən formaları (məsdər, feili sifət, feili bağlama) ilə ifadə olunan birləşmələrə feili birləşmələr deyilir: dərs oxumaq, dünən gələn, onu aparanda.

Feili birləşmələr quruluşca sadə və mürəkkəb olur: iki leksik mənalı sözdən ibarət olanlar sadə (vətəni qorumaq), üç və daha artıq leksik mənalı sözdən ibarət olanlar mürəkkəb (vətən yolunda ölmək).

Feili birləşmələri tərkibi feillərlə qarışdırmaq olmaz. Belə ki, həm frazeoloji birləşmələr, həm də ol, et, bil, qıl tipli köməkçi feillərin köməyi ilə yaranan tərkibi feillər sərbəst söz birləşməsi hesab edilmir. Məsələn, oxuya bilmək, qulaq asmaq, adam olmaq tipli sözlər bir müstəqil məna daşıyır, mürəkkəb-tərkibi feil adlanır. Feili birləşmənin hər iki tərəfi müstəqil leksik mənaya malik olmalıdır.

Feili birləşmələrə cümlə təhlili zamanı tərkiblər deyərək onları əsas tərəfin ifadə vasitələri ilə adlandırırlar: məsdər tərkibi, feili sifət tərkibi, feili bağlama tərkibi. Əslində mahiyyətcə feili birləşmə ilə tərkibin heç bir fərqi yoxdur. Tərkib iki sözdən də, daha çox sözdən də ibarət ola bilər. “Tərkib” sğzü ilə “birləşmə” sözü sinonim ola bilər.

Məsdər tərkibləri 

Məsdər tərkiblərinin əsas tərəfi məsdərlə ifadə olunur: evə getmək. Asılı tərəfi isə müxtəlif nitq hissələri ilə ifadə oluna bilər: yaxşı oxumaq, beş almaq, aşağı düşmək.

Məsdər tərkiblərinin cümlədə rolu: Mübtəda olur (Onu görmək mənim xoşuma gəlmədi.), tamamlıq olur (Onu görməyi çox arzulamışam.), ismi xəbər olur (Mənim məqsədim onu görməkdir.), məqsəd zərfliyi olur (Onu görmək üçün kəndə getdim.).

Feili sifət tərkibləri 

Əsas  tərəfləri feili sifətlə ifadə olunmuş tərkiblərə feili sifət tərkibləri deyilir. Məsələn, dünəndən yatan. Asılı tərəfi isə müxtəlif nitq hissələri ilə ifadə oluna bilər: bizə gələn, dünəndən gözlərini yummayan, gedəndə yatmış və s.

Feili sifət tərkiblərinə aid olan təyinedici sözlər də tərkib daxilinə qatılır. Məsələn, Bu yaz kəndə gələn (hansı?) qonaqlar kəndimizə valeh olacaqdır.

Feili sifət tərkiblərinin cümlədə rolu: Əsasən təyin olur (Dünən axşamdan görüləcək (hansı?) işlər bu günə niyə qalıb?), mübtəda olur (Mənim illərlə oxuduqlarım (nə?) mənə bəs edər.), tamamlıq olur (Sənin üzünə gülənləri (kimi?) tanı.), ismi xəbər olur (Bunlar sənin gördüklərindir (kimlərdir?).), səbəb zərfliyi olur (Atam dünən xəstələndiyi üçün (niyə?) mən gəlmədim.), tərzi-hərəkət zərfliyi olur (Bura birnəfəsə gəldiyin kimi də (necə?) qayıt.), miqdar zərfliyi olur (Bu çantana yerləşdirə bilyidin qədər (nə qədər?) yığ.).

Feili bağlama tərkibləri 

Əsas tərəfi feili bağlamalarla ifadə olunan birləşmələrə feili bağlama tərkibləri deyilir: ölkəmizi görəndə. Asılı tərəfi müxtəlif nitq hissələri ilə ifadə oluna bilər: səni görəndə, iki alanda, dərslərini oxumamış və s.

Feili bağlama tərkiblərinin cümlədə rolu: Feili bağlama məqsəd və yer zərfliyindən başqa zərfliyin bütün məna növləri vəzifəsində iştirak edə bilir: tərzi-hərəkət zərfliyi (Əlinin atası ilə danışa-danışa (necə?) getdi.), zaman zərfliyi (Yolun kənarı ilə qaçanda (nə vaxt?) adam yıxılmaz.), səbəb zərfliyi (O, pələngin vəhşi nəriltisindən qorxub (niyə?) heyvanxanaya gəlmədi.), miqdar zərfliyi (Biz mənim əllərim qabar olunca (nə qədər?) işlədik.).

Feili birləşmələr cümlənin feili xəbəri ola bilmir.

Feili birləşmələrin asılı tərəfləri də feillə ifadə oluna bilər: yeyib gedəndə, uzanaraq oxumaq, işləyəndə yorulan.

Tərkiblərin əsas tərəfi ilə əlaqəyə girən bütün sözlər tərkibin bir hissəsi sayılaraq bütövlükdə bir cümlə üzvü hesab olunur: Doğma torpağa getmək (nə?) mənim çoxdankı arzumdur.

Səslərin sayı: 1
1
4993
loading...
Şərhlər
Offline
Alik H-zade
Heçnə görsənmir...
1 mart 2017 13:41
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
  • 13 yaşlı aktrisa vəfat etdi-SƏBƏB

    Qeyd edək ki, Qriqqs səhnəyə ilk dəfə 6 yaşında olarkən Skarlet Yohanson ilə birlikdə çıxmışdı
  • 9 yaşlı uşaq Universitet məzunu olmağa hazırlaşır

    Hollandiyanın Eyndhoven Texnik Universitetində təhsil alan 9 yaşlı Simons artıq məzun olmağa hazırlaşır
  • Məşhur model körpəsinin cinsiyyətini açıqladı

    Ana olmağa hazırlaşan kök model Eşli Qraham övladının cinsiyyətini açıqlayıb.
  • Çağatay Ulusoyun yeni imici bəyənilmədi-FOTO

    Hazırda "Hakan Muhafız" serialında rol alan türkiyəli aktyor Çağatay Ulusoyun son görüntüsü pərəstişkarlarını məyus edib.
  • 2019-cu ilin ən çox qazanan müğənniləri - SİYAHI

    Qadin.Net axşam.az-a istinadən məlumatına görə, 2019-ci ildə sərvətinə sərvət qatan sənətçilər siyahısına 185 milyon dollar gəlirlə Teylor Svift liderlik edib.
  • Qış toyu üçün rəng seçimi

    Tünd qırmızı və açıq çəhrayı rənglər toyda romantik ab-hava yaradacaq.
  • 02:30 - Müəllif: AntonVoxVR
    Hüquqşunas məsləhəti (351)

    Hüquqşunas məsləhəti

    Читай обзор, регистрируйся в Чемпион Слот и получи бонусы до 200 000 руб.!
  • 02:23 - Müəllif: itapraicMB
    Hüquqşunas məsləhəti (351)

    Hüquqşunas məsləhəti

    Ciao a tutti vengo dall'italia / itawero
  • 00:31 - Müəllif: homebased
    Hüquqşunas məsləhəti (351)

    Hüquqşunas məsləhəti

    http://home-babos.ru http://www.pinterest.ru/pin/714735403347718041 http://vk.com/topic-904265_40504955 http://www.pinterest.ru/pin/715861303254582158 http://vk.com/topic-904191_39874195 http://vk.com/topic-904237_43526531 http://vk.com/topic-904054_39900850 http://vk.com/topic-904332_40136975 http://www.pinterest.ru/pin/849561917192616492 http://www.pinterest.ru/pin/626774473125363015 http://vk.com/topic-904173_40730756 http://vk.com/topic-904061_39874218 http://vk.com/topic-904263_40720361 http://vk.com/topic-904482_40133937 http://vk.com/topic-904431_39885114 http://vk.com/topic-904168_40529147 http://www.pinterest.ru/pin/821977369475118984 http://vk.com/topic-904252_40137120 http://www.pinterest.ru/pin/731905376926224772 http://www.pinterest.ru/pin/647603621401782410 http://www.pinterest.ru/pin/770185973758760565 http://www.pinterest.ru/pin/817051557381779501 http://vk.com/topic-904891_39887013 http://vk.com/topic-904464_39907109 http://www.pinterest.ru/pin/692921092654206510 http://vk.com/topic-904252_40131975 http://vk.com/topic-904218_40537829 http://www.pinterest.ru/pin/781022760363413383 http://vk.com/topic-904173_40721053 http://vk.com/topic-904054_39898290 http://vk.com/topic-904252_40134345 http://www.pinterest.ru/pin/775815473293345654 http://www.pinterest.ru/pin/617274692661413671 http://vk.com/topic-904310_40743302 http://vk.com/topic-904263_40722907 http://www.pinterest.ru/pin/589690144943716474 http://vk.com/topic-904263_40724300 http://www.pinterest.ru/pin/624381935823070388 http://vk.com/topic-904168_40530106 http://vk.com/topic-904062_40126561 http://vk.com/topic-904191_39874733 http://www.pinterest.ru/pin/798614946408986543 http://vk.com/topic-904197_43527014 http://vk.com/topic-904334_39910390 http://www.pinterest.ru/pin/634233560007930382 http://www.pinterest.ru/pin/742249582320886061 http://www.pinterest.ru/pin/791507703245014908 http://www.pinterest.ru/pin/849913760913005657 http://www.9damaomods.com/space-uid-1400274.html http://203.157.184.27/bookalakornboard/viewtopic.php?f=10&t=1598422&sid=989a28a9c671dd187f108e927e097dd4 http://203.157.184.27/bookalakornboard/viewtopic.php?f=10&t=1598422&sid=989a28a9c671dd187f108e927e097dd4
  • Sürücülərin DİQQƏTİNƏ - 4 GÜNDƏN SONRA BAŞLAYIR

    Sürücülərin DİQQƏTİNƏ - 4 GÜNDƏN SONRA BAŞLAYIR
loading...
Son yazılar
Kitabxana ...
Tez-tez gedirem
Vaxtım yoxdur
Artıq tarixə qovuşub!
İnternet sağolsun )
Şəxsi kitabxanam var!