Bakıda hava 15°
USD AZN
EUR AZN

Rus Dili dərs-4

Rus Dili dərs-4

Rus dilində sözlərin yazılışı bir çox hallarda onların tələffüzündə fərqlənir. Başqa sözlə desək, sözün yazılışı (orfoqrafiyası) və tələffüzü (orfoepiyası)  müxtəlif qaydalarla izah olunur. Bəs sözləri düzgün tələffüz etmək üçün hansı ümumi qaydaları bilmək lazımdır?

Bu dərsdə rus sözlərinin tələffüzünün yalnız ən başlıca qaydalarından bəhs edəcəyik.

О səsi vurğu altında о (воды), vurğuqabağı hecada isə а kimi (вада) tələffüz olunur. Ikinci vurğuqabağı hecada isə bu səs karlaşır (въдавос—водовоз).

Lakin вода sözünün birinci hecasında həmişə o yazılır.

Rus dilində işlədilən və bu dilə başqa dillərdən keçmiş sözlərdə о səsi vurğusuz belə о kimi tələffüz olunur (отель, поэт, поэзия, фонетика, Золя, Шопен və s).

İkinci təsrif fellərinin (глаголы второго спряжения) vurğusuz sonluqları ат, ят (üçüncü şəxsin cəmi), birinci təsrifə daxil olan fel sonluqları ут, ют (üçüncü şəxsin cəmi) kimi tələffüz olunur. Məsələn, дышат, гонят, любят yazıldığı halda, дышут, гонют, любють, kimi tələffüz olunur.

Гий (строгий), кий (горкий), хий (тихий) sonluqları ilə bitən sözlərdəki г, к, X səsi qalın, bunlardan sonra gələn səs isə kar tələffüz olunur: строгъй, горькъй, тихъй. Eləcə də Чаиковскии сөзү Чайковскъй, Горький sözü Горькъй kimi tələffüz olunur.

Fel sonluqları тся, ться, тца (uzun tələffüz olunan ц) şəklində tələffüz olunur: умываться—умыватца, боится— боитца.

Что, чтобы, sözləri што, штобы kimi tələffüz edilir.

Жужжать (vızıldamaq), дожди tipli sözlərdə uzun ж incə (yumşaq) tələffüz olunur: жужжять, дажжи.

Семь, восемь və s. sözlərindəki м səsi incə tələffüz edilir.

жч və зч samit səs qrupları uzun ş şəklində tələffцz edilir:мужчина, грузчик, расказчик—мущина, грущик, расскащик.

Братский, советский, городской və belə tipli başqa sözlərdə те və де samit qrupları ц kimi deyilməlidir: брацкъкий, совецкъй, горацкой.

Гц və дц qrupları ikiləşmiş (двойное) uzun (долгое) ц şəklində tələffüz edilməlidir: дватцать—дваццать, молодца—малацца.

Гк və гч qrupları хк və хч şəklində tələffüz olunur: легко, мягко, легче, мягче, лехко, лехче, мяхче.

Марксисткин, большевисткий və s. sözlərdəki стек səs birləşməsi adətən т-sız tələffüz edilir: марксисский, болшевисский.

Стн, здн və стл qrupları сн, зн, сл (yəni т və д olmadan) şəklində deyilməlidir: лестница, честный, известный, властый, поздно, праздник—лесница, чесный, извесный, власный, позно, праздник kimi tələffüz edilir.

Ого, его ilə bitən sifətlər yiyəlik və təsirlik hallarında ово, ево şəklində tələffüz edilir: большого—большово, свежего—свежево.

Vurğulu saitlər daha aydın səslənirlər. Vurğusuz vəziyyətdə isə sait səslər zəif tələffüz olunurlar. Məsələn, (а), (о) vurğulu hecadan qabaqkı birinci hecada qalın samitlərdən sonra fərqlənmirlər və zəif səslə (а) tələffüz edilirlər: вдали belə tələffüz edilir (вдали); стола (стала) və s. Qalan vurğusuz hecalarda isə bu iki sait daha zəif olunur.

Г səsi rus ədəbi dilində partlayan samitdir və sözlərin sonunda gəldikdə karlaşaraq к kimi tələffüz olunur; Misal üçün, от испуга—испу (к); у моего друга—дру(к) və s.

Cingiltili samitlər (sonor səslər-л, м, н, р, -dan başqa) sözlərin axırında və kar samitlərdən qabaq karlaşırlar, kar samitlər isə cingiltili samitlərdən əvvəl gəldikdə cingiltili tələffüz edilirlər, məsələn столбы—стол (п); дрова—дро (ф); низкo—ни (с) ко; просили—про (з) ба.

Bütün samitlər (yalnız həmişə qalın olanlardan başqa),и və с saitlərindən qabaq incə tələffüz olunurlar. Məsələn: белые, низкие, низина. Başqa dillərdən keçmiş bir sıra samit səslər e-dən qabaq yenə də qalın tələffüz edilir. Məsələn: тема, партнер və s.

Скучно, конечно, нарочно və s. чн tərkibli sözlərdə həmin чн (шн) kimi tələffüz olunur, yəni скушно, кокешно, нарошно və .s.

Üçüncü şəxs fellərinin sonundakı т samiti həmişə qalın tələffüz olunmalıdır. Məsələn: пишет, читает, говорит, смотрит.

Изм suffiksli isimlərdə з qalın tələffüz edilir: капитализм, марксизм və s.

Sifətlərin adlıq halının cəmində ые və ие sonluqları ыи və ии səs birləşmələri kimi tələffüz olunmalıdır: голубые (yazılır)—голубыи (tələffüz olunur); синие (yazılır)—синий (tələffüz edilir)...
Ф axırı ов-la qurtaran sözlərdə, yəni домов—домо(ф); слов—сло(ф); ров (хәndәк)—ро(ф) kimi tələffüz olunmalıdır.
Qeyd etdiyimiz bu qaydaları yaxşı mənimsəyin və onlara riayət etməklə sözlərin düzgün tələffüzünə çalışın. Aşağıdakı sözləri qeyd edin və onları düzgün tələffüz edin. Əgər çətinliklə rastlaşmalı olsanız, müraciət etməyi unutmayın.
Город, галка (dolaşa, zağca), гора, выгода, ограда, вагой, семга (somqa balıq), вперед, подвиг, рассказывает, сугроб, темп, теннис, террор, девиз, бесшумное (море), одеколон, компресс, облегченно, рассказывание, отдых. 


Redaktə etdi: Niyaz Behlulzade - 24 oktyabr 2015

Səslərin sayı: 42
74
40521
loading...
Şərhlər
Offline
Nurane Aliyeva
Xais edirem deye bilersizmi kisi qadin ve orta cinse aid olan canli ve cansizlari nece tanimaq olar
17 iyun 2015 19:55
Offline
fidaşka
cox tesekkurler ....marağlı idi love bilsemde yenede coxsaolun
12 dekabr 2014 19:30
Offline
milana aliyeva
Tesekkurler oyrenecem
2 yanvar 2014 14:25
Offline
Esnad Huseyn
Allah sizden razi olsun.
7 dekabr 2013 21:47
Offline
nigar
tewekkurrr öyrənəcəm
25 oktyabr 2013 22:38
Offline
Turkane Selim
coooooooox sag olun amma hamisini birden oxuyanda cetin gelir insaallah oyrenerem unknown
25 oktyabr 2013 22:36
Offline
Ismaiyil MamedOFF
бир аз йухари дерслерде
21 fevral 2013 16:25
Offline
Aysel Gulaliyeva
mende rus dilinde en boyuk prablem udarenielerdi.. necenci dersde bu haqda melumat var? dance
21 fevral 2013 15:57
Offline
Ismaiyil MamedOFF
cox saqolun

cox saqolun
9 yanvar 2013 13:03
Offline
sebiwka
coox sagolun təşəkkür edirəm
22 dekabr 2012 13:24
Offline
Letafet Babayeva
sagoluuuuuuuuuuuuuuun öyrənəcəm
19 dekabr 2012 23:36
Offline
nurlane yusifova
xari bulbul moviestarplanet facebook ve odnokilosniy de olanlar b una muraciet etsinler MSP.callofduty789 facebook yusif yusifov odnakilasniy dragon xx77 baxin haaaaaaaaaaaaa
1 dekabr 2012 00:34
Offline
aynur huseynli
cox sag olun.gozel ve maraqlidi.atdim secilmiwlere gedib gelib oxuyuram.twk.ler.
14 oktyabr 2012 01:14
Offline
Salaminka
Dərs üçün təşəkkür edirəm
4 avqust 2012 18:47
Offline
yeqor
sagol canim
4 iyul 2012 21:57
Offline
Zehra
Tewekkurler xeyrixah iwinize gore.Mektebde en gozel oxudugum ders rus dili olub.Cox sevdiyim ve temiz daniwdigim bir dildi.Rusiyyada cox yararlandim bildiyime gore qetiyyen cetinliyim olmadi.Tewekkurler.... smile
2 iyun 2012 15:23
Offline
Aysu Xalilova
indi burda kimse vaaaaaaaaaaar smile
29 aprel 2012 23:25
Offline
ayan hesenova
tesekurler
1 aprel 2012 21:17
Offline
leyla babayeva
twkler maraqli oldu
25 mart 2012 18:10
Offline
XATIRE
mən burda rus dilin öyrənsəm sizə çox minnətdar olaram.mənə ən çətin gələn dildi
18 fevral 2012 12:21
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
loading...
Son yazılar
Ailənizin ümumi gəliri:
500 AZN-ə qədər
500-1000 AZN
1000-1500 AZN
2000-3000 AZN
5000 və ya daha çox
Sizə nə var?! )