Bakıda hava
USD 1.7001 AZN
EUR 2.0865 AZN
10:12Xəyalə Murad SabahInız xeyirli, gününüz uğurlu olsun))
38085

Sofiya Kovalevskaya

Sofiya Kovalevskaya

Avropa universitetində vəzifə daşıyan üçüncü qadın olan Sofiya Kovalevskayanın riyaziyyat və riyazi fizikaya bu gün öz adı ilə anılan əhəmiyyətli töhfələri olub. 

Sofiya Vasilyevna Korvin Krukovski zadəganlara mənsub, yaxşı təhsil almış valideynlərin ortancıl uşaqları olaraq 15 yanvar 1850-ci ildə Moskvada anadan olub. Sofiyanın atası Rusiya ordusunda general idi. Sonya adı ilə tanınan Sofiya həyatı boyunca yayınlarında cinsiyyətinin anlaşılmasının qarşısını almaq üçün həyat yoldaşının soyadının bir hissəsindən istifadə etdi. 

Çox kiçik yaşından riyaziyyata maraq göstərən Sofiya Moskvada, sonra da Sankt-Peterburqda xüsusi müəllimlər və tərbiyəçilər tərəfindən dərs aldı. Sofiyanın riyaziyyata böyük maraq duymasına əmisi Pyotr Vasilyeviç Krukovski təsir etmişdi. Sofiya 11 yaşındaykən evlərinin təmiri zamanı divar kağızlarının əskikliyinə görə öz otağının üstündə diferensial və inteqral hesab məsələləri olan kağızlarla örtülməsi səbəbi ilə bu "qəribə" simvolları və həlləri anlamağa çalışarkən riyaziyyata böyük həvəs oyanmışdı.

Liseyi bitirdiyi zaman Sofiyanın bütün həvəsi universitetdə təhsil almaq idi. Lakin o dövrdə Rusiyada bir qadın üçün bu imkansız idi. Buna görə də Sofiya Qərbi Avropaya getmək üçün bir plan hazırladı. Ailə qurmamış gənc qızlara atalarının icazəsi olmadan səyahət icazəsi verilmədiyi üçün Sofiya gənc bir paleontologiya tələbəsi Vladimir Kovalevski ilə ailəsinin etirazlarına baxmayaraq bir rəsmi nigah qurdu. 

(Eyni ildə məşhur rus yazıçısı Dostoyevski də Sofiyanın özündən böyük bacısı Annaya evlənmə təklifi etmişdi, ancaq ailəsi bu nigaha razılıq verməmişdi.)

Sofiya Kovalevskaya

Sofiya və Vladimir 1869-cu ildə Rusiyanı tərk edərək Almaniyaya Heydelberqə getdilər. Sofiya orada riyaziyyat və təbiət elmləri təhsili almağına ümid edirdi. Lakin orada qadınların dərslərdə iştirakına icazə verilməməsi ilə qarşılaşdı. Sofiya universitet səlahiyyətliləri ilə danışaraq riyaziyyat və fizika dərslərinə və seminarlarına (Lulia Lermontova ilə birlikdə) qatılmaq izni ala bildi.

1871-ci ildə Sofiya Berlinə getdi və orada diferensial və inteqral hesab mövzusunda böyük mütəxəssis olan Karl Viestrass ilə xüsusi olaraq işlədi. 1874-cü ilin baharında 3 məqalə yayınladı. Eyni ildə Viestrassın cəhdi ilə Göttingen Universiteti onu törəməli diferensial tənliklərlə bağlı çalışmalarındakı uğurlarına görə riyaziyyat doktoru elmi dərəcəsi ilə mükafatlandırdı. 

Sofya elmi vəzifədə çalışmaq üçün iş axtarmağa başladı. Lakin o dövr üçün tapa biləcəyi ən yaxşı işin qız liseylərində hesab dərsləri müəllimliyi olduğunu anladı. Altı il müddətində riyaziyyat çalışmalarından uzaq qaldı. Bu müddət ərzində Sofiya ilə Vladimirin rəsmi kağız üzərindəki nigahı artıq bir eşq nigahına çevrilmişdi. Onların öz aralarında Fufa (Sofiya) adı verdikləri bir qızları da olmuşdu. Vladimir pul qazana bilmək üçün çox riskli sayılan işlərə cəhd göstərmişdi. Bu cəhdləri boşa çıxınca ümidsizliyə qapılmış və 1883-cü ildə intihar etmişdi.

Sofiya Kovalevskaya

Vladimirin ölümündən əvvəl Sofiya riyaziyyat çalışmalarına xüsusi bir çərçivədə yenidən başlamışdı. Abel inteqralları üzərinə 1880-ci ildə elmi konfransda çox yaxşı qarşılanan bir məlumat təqdim etmişdi. 1882-ci ildə işığın sınması ilə bağlı çalışmalara başladı və bu mövzu ilə əlaqəli üç məqalə yayınladı. Növbəti il çox istədiyi elmi dünyaya daxil olmaqla bağlı bir fürsət əldə etdi. 1880-ci ildə iştirak etdiyi konfransda tanış olduğu bir riyaziyyatçı Gösta Mittaq-Leffler onu müvəqqəti də olsa, Stokholm universitetində dərs verməyə dəvət etmişdi. İsveçdə olduğu dövrdə Sofya analizin ən yeni mövzuları ilə bağlı dərslər verdi və həmin mövzularda əhəmiyyətli araşdırmalar apardı. 

Beş il sonra professorluq vəzifəsi aldı. Beləliklə, Sofiya bir Avropa universitetində 18-ci yüzillikdə vəzifə daşıyan Laura Bassi və Mariya Qaetana Aqnesidən sonra 19-cu yüzillikdə elmi dərəcə almış ilk qadın oldu. Stokholm universitetində olarkən Sofiya yeni bir jurnal "Acta Mathematica"-nın redaktoru vəzifəsinə də təyin edilmişdi. Eyni zamanda ölkələrarası konfransların təşkil olunmasında da rol almışdı. Ən böyük elmi uğuru 1888-ci ildə "sərt bir cismin sabit bir nöqtə ətrafında dönməsi ilə bağlı" başlıqlı məqaləsini nəşr etdirdiyində gəldi və bu məqaləsi Fransa Elmlər Akademiyası tərəfindən verilən Bordin mükafatı ilə mükafatlandırıldı. Hətta Akademiya Sofiyanın bu çalışmasından o dərəcədə təsirlənmişdi ki, mükafat məbləğini 3 min frankdan 5 min franka qaldırmışdı. 

Sofiya 1888-ci ildə bir qrip infeksiyası keçirdi və bu naxoşluğu daha sonra sətəlcəmə çevrildi. Sətəlcəmdən qurtula bilməyən Sofiya 10 fevral 1891-ci ildə Parisdə öldü. 

Sofiya Kovalevskaya

Qısa həyatı olsa da, Sofiya Kovalevskayanın karyerası əhəmiyyətli idi. Riyaziyyat və riyazi fizika ilə bağlı sadəcə 10 məqalə yayınlamış olmasına baxmayaraq, bu məqalələrin çoxusu yeni nəzəriyyələrə təməl yaradacaq və kəşflər üçün sürət qazandıracaq xüsusiyyətdə idi. Diferensial törəmələr nəzəriyyəsi ilə bağlı olan erkən dövr çalışmaları riyaziyyata əhəmiyyətli bir töhfə idi və bu çalışmalar sonralar Koşi-Kovalevski (Auqusto Koşi və Sofiya Kovalevskaya) teoremi olaraq bilinən kəşfə götürmüşdü. Sofiyanın növbəti böyük uğuru bu gün öz adı ilə xatırlanmaqda olan simmetrik olmayan sərt bir cismin bir nöqtə ətrafında dönməsi haqqında tezi idi. Onun həmin mövzularla bağlı çalışmaları 1889-cu ildə İsveç Elmlər Akademiyası tərəfindən də mükafatlandırıldı. 

Sofiya nəinki qabiliyyətləri və zəkası ilə eyni zamanda qadınların önündə olan əngəlləri də aşmağı bacara bilmişdi. Bu uğurunun əvəzi olaraq universitetdə professorluq və jurnal redaktorluğu vəzifəsi almışdır. Onun nümunə kimi göstəriləcək digər vacib xüsusiyyəti də başqa qadınların elmi dünyaya girişində dəstək olması idi. 

Səslərin sayı: 5
17
2542
loading...
Şərhlər
Offline
S U S E N _BACI
Qısa həyatı olsa da, Sofiya Kovalevskayanın karyerası əhəmiyyətli idi. Riyaziyyat və riyazi fizika ilə bağlı sadəcə 10 məqalə yayınlamış olmasına baxmayaraq, bu məqalələrin çoxusu yeni nəzəriyyələrə təməl yaradacaq və kəşflər üçün sürət qazandıracaq xüsusiyyətdə idi give_ros
Ceylan Mumoğlu,
ox maraqliydi tesekkur
14 avqust 2016 13:37
Offline
KEMALE MEMMEDOVA
Allah rehmet etsin
12 mart 2015 19:48
Offline
Leyla_
Oxudum ama tez yasinda olub allah rehmet elesin
26 fevral 2015 20:18
Offline
zara
Maraqli idi. Çox sağ olun.
17 yanvar 2015 20:43
Offline
.....
maraqli idi twk allah razi olsun
28 noyabr 2014 21:55
Offline
Agat_Kris
Sofiya bir Avropa universitetində 18-ci yüzillikdə vəzifə daşıyan Laura Bassi və Mariya Qaetana Aqnesidən sonra 19-cu yüzillikdə elmi dərəcə almış ilk qadın oldu. - əslində bir xanımın ilklərdən birinə imza atmağı çox sevindirici bir haldır.
4 noyabr 2014 00:29
imza: Pozitiv olun!
Offline
Xalidə Həsənzadə
Təşəkkür bir yeni melumatim oldu
15 sentyabr 2014 16:07
Offline
Ruhəngiz
Orta məktəbdə oxuduğum illərdə riyaziyyat otağımızda bu xanımın da portreti vardı.Həmişə mənə qəribə gəlirdi ki,bir qadın,bir xanım necə belə savadlı,mükəmməl ola bilib.
Ceylan xanım,maraqlı məlumatlarla dolu xəbərinizi çox bəyəndim.Neçə illərdən sonra bu xanım haqqında geniş məlumatlar əldə etdim.Təşəkkürlər.
15 sentyabr 2014 13:06
imza: Böyük insanlar hadisələri,dahi insanlar isə nəticələri düşünür.
Offline
Qəribə
Qısa həyatı olsa da, Sofiya Kovalevskayanın karyerası əhəmiyyətli idi. Riyaziyyat və riyazi fizika ilə bağlı sadəcə 10 məqalə yayınlamış olmasına baxmayaraq, bu məqalələrin çoxusu yeni nəzəriyyələrə təməl yaradacaq və kəşflər üçün sürət qazandıracaq xüsusiyyətdə idi
Cox saq olun Ceylan xanim, təşəkkür edirəm. give_ros
28 avqust 2014 00:49
imza: Не забывайте благодарить Бога, Он же не забывает будить вас каждое утро.

Iдеальных людей не бывает, цените тех,
кто смог полюбить ваши недостатки.
Offline
Şəri Babayeva
Maraqla oxudum təşəkkür edirəm Ceylan xanım. give_ros
26 avqust 2014 21:33
imza: Qadın təbiəti gərəyi zəifdir; amma ağrıya ən çox o dözər. Qadının müqavimətini qıran tək şey xəyal etdiyi kişinin boş çıxmasıdır...
Offline
♥♥S.Nur♥♥
Hormete,diqqete layiq daha bir qadin...Elme qatqisi olan daha bir xanim...Cox saq olun,Ceylan xanim.Teshekkurler...
26 avqust 2014 19:08
Offline
Ceylan Mumoğlu
Aida M-ova,
Amma Sofiya evlənməklə doğru seçim edir

Ağıllı qadın olubmuş.
Xəyalə Murad,
sözün əsl mənasında Sofiya olmasaydı Yuliya heç nəyə cəhd etməzdi nəyəsə nail olmağa can atmazdı deyə düşünürəm.

Bu xasiyyəti mənim də xoşuma gəldi.
•♥GünDogarken♥•,
Ellada Babayeva,
PrOsTa NeRgIz ♥♥♥,
Şərhləriniz üçün təşəkkürlər, xanımlar.
26 avqust 2014 18:30
Offline
PrOsTa NeRgIz
.Təşəkkürlər belə elmi qadınları tanıyırıq sayənizdə
26 avqust 2014 16:40
Offline
Ellada Babayeva
Sofiya 1888-ci ildə bir qrip infeksiyası keçirdi və bu naxoşluğu daha sonra sətəlcəmə çevrildi. Sətəlcəmdən qurtula bilməyən Sofiya 10 fevral 1891-ci ildə Parisdə öldü.

Gənc yaşlarında vəfat edib.
Sofiya bir Avropa universitetində 18-ci yüzillikdə vəzifə daşıyan Laura Bassi və Mariya Qaetana Aqnesidən sonra 19-cu yüzillikdə elmi dərəcə almış ilk qadın oldu.

Halal olsun belə xanımlara..Çox sağ olun Ceylan xanım. yes
26 avqust 2014 15:53
imza: Hiss və ağıl həyat gəmisinin yelkəni və sükanı kimidir; biri hərəkətə gətirir, o biri istiqamətləndirir.
Cübran.
Offline
Xəyalə Murad
Ceylan xanım sayənizdə Sofiyanın həyatı haqda geniş məlumat əldə etdim. Onun adını Yuliya Lermontovanın həyatında rastlamışdım və sözün əsl mənasında Sofiya olmasaydı Yuliya heç nəyə cəhd etməzdi nəyəsə nail olmağa can atmazdı deyə düşünürəm. Sofiyanın qızını Yuliya böyüdür. Elmə verdiyi töhvələri əvəzsizdir.
26 avqust 2014 15:38
imza: Bu daş əvvəldən belə DAŞ deyildi...Yumşaq torpaq idi...Yağış amansızca yağıb onu palçığa döndərdi...Külək deyinə-deyinə əsdi, üst-başını qurutdu...Günəş də quru olduğunu görüb onu yandırmağa cəhd etdi və yandırdı...Bu prosses illərlə təkrarlandı, təkrarlandı...O yumşaq torpaq bu üçlüyün zülümlərindən qurtulmaq üçün çarəsiz qalıb DAŞLAŞMAĞA qərar verdi. Və DAŞA döndü. İndi ona nə yağış, nə külək, nə də günəş təsir edə bilir...
PS. Gəlin bir-birimizi DAŞLAŞDIRMAYAQ!
Offline
.............
Baresinde esitmisdim,Maraqli xeber idi.Tesekkurler give_hea
26 avqust 2014 14:47
Offline
Aida M-ova
Qısa həyatı olsa da, Sofiya Kovalevskayanın karyerası əhəmiyyətli idi. Riyaziyyat və riyazi fizika ilə bağlı sadəcə 10 məqalə yayınlamış olmasına baxmayaraq, bu məqalələrin çoxusu yeni nəzəriyyələrə təməl yaradacaq və kəşflər üçün sürət qazandıracaq xüsusiyyətdə idi

Bəziləri çıxış , qurtuluş yolunu ailə qurmaqda görür və yanlış seçimlər edir . Amma Sofiya evlənməklə doğru seçim edir, həyatı qısa olsada uğuru çox olub.Təşəkkürlər belə elmi qadınları tanıyırıq sayənizdə give_ros
26 avqust 2014 14:22
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son yazılar
Son şərhlər
Maraqlıdır