Bakıda hava 13°
USD AZN
EUR AZN

Coğrafiya xəritəsi

Coğrafiya xəritəsi

Coğrafiya xəritəsi yer səthinin bütövlükdə və ya onun böyük hissələrinin müstəvi üzərində kiçildilmiş, şərti işarələrlə verilmiş və ümumiləşdirilmiş təsviridir. Xəritənin miqyası kiçildikcə, onun təsvir imkanları azalır. Odur ki, daha vacib obyektlər seçilib göstərilir. Xəritənin miqyasından və məqsədindən asılı olaraq obyektlərin seçilib, sadələşdirilib göstərilməsi kartoqrafik generalizasiya (ümumiləşdirmə) adlanır. Miqyas kiçildikcə ümumiləşdirmə çoxalır. Məsələn, 1:25 000, 1:50 000 və 1:200 000 miqyaslı xəritələrdə sonuncuda generalizasiya daha çoxdur.

Xəritələri miqyasına, məzmununa və əhatə etdiyi əraziyə görə qruplaşdırırlar. Miqyasına görə xəritələr böyük miqyaslı (1:200 000 də daxil olmaqla, 1: 10 000, 1:50 000, 1:100 000 və s.) və ya topoqrafik xəritələr; orta miqyaslı (1:200 000-dəm 1:1 000 000-a qədər) və ya icmal-topoqrafik xəritələr; kiçik miqyaslı (1:10 000 000 və s.) və ya icmal xəritələrinə bölünür.

Xəritələr əhatə etdiyi əraziyə görə dünya və ya yarımkürələr, iri regionlar (materiklər, okeanlar), dövlət və onun hissələrini əks etdirən xəritələrə bölünür. 

Coğrafiya xəritəsi 

Məzmununa görə xəritələr ümumcoğrafi (bütün komponentlər eyni səviyyədə əks olunur) və tematik (ancaq müəyyən məzmunda məlumat verən xəritələr – iqlim, torpaq, əhali və s.) xəritələrinə bölünür. Kompleks xəritələrdə isə qarşılıqlı əlaqədə olan komponentlər birgə təsvir olunur.

Kiçikmiqyaslı fiziki xəritələrdə quru səthinin relyefi horizontallar və lay-lay rəngləmə, su sahələri isə izobat (eyni dərinliyə malik nöqtələri birləşdirən xətlər) və lay-lay rəngləmənin köməyi ilə təsvir olunur.

Xəritə təhrifli, lakin riyazi təsvir vasitəsidir. Xəritədə təhriflər Yerin kürəvi səthinin müstəvi səth üzərində dəqiq göstərilə bilməməsindən yaranır. Xəritədə olan təhrif növləri bunlardır:

         1.  Məsafə (uzunluqların) təhrifi. Məsələn, bütün meridianların uzunluqları bərabər olduğu halda, xəritədə bu bərabərlik itir.

         2.  Bucaq təhrifi. Məsələn, meridianlar ekvatorla düz bucaq altında kəsişdiyi halda, xəritənin bütün yerlərində bu gözlənilmir. 

        3.  Forma təhrifi. Məsələn, Çimali Amerikanın forması müxtəlif proyeksiyalarda tərtib olunmuş xəritələrdə ya dartılmış, ya da sıxılmış şəkildə göstərilir.

       4. Sahə təhrifi. Məsələn, Qrenlandiya Avstraliyadan dəfələrlə kiçik olduğu halda, bir çox xəritələrdə onlar eyni böyüklükdə təsvir olunur.          

Coğrafiya xəritəsi

 Xəritələrin istifadə məqsədindən asılı olaraq, qlobus səthini müstəvi səthə açmaq üçün müxtəlif həndəsi fiqurlardan istifadə olunur. Sferik səthdən müstəvi səthə keçmə üsulu kartoqrafik proyeksiya adlanır. İstifadə olunan köməkçi həndəsi fiqurlardan asılı olaraq kartoqrafik proyeksiyalar silindrik, konus, azimutal və çoxüzlü proyeksiyalara bölünür. Bu proyeksiyalarda qlobusun həndəsi səthlərə toxunduğu xətt və ya nöqtədə təhrif olmur. Bu xətt və ya nöqtə sıfır təhrifli xətt (nöqtə) adlanır. Onlardan uzaqlaşdırca təhrif artır. Odur ki, xəritənin müxtəlif hissələrində, hesablama apararkən xəritənin kənarında verilmiş miqyasa (bu baş miqyas adlanır) əsaslandıqda dəqiq olmayan nəticələr əldə olunur. Xəritənin müxtəlif hissələrində hesablama apararkən xüsusi miqyas təyin olunur və bunun əsasında ölçmə işləri aparılır. Xüsusi miqyas, verilən ərazidə 10-lik meridian və ya paralelin uzunluğuna əsasən təyin olunur. 

Coğrafiya xəritəsi

Topoqrafik xəritələrdə və planda Yer səthinin daha kiçik hissəsi təsvir olunduğu və səth müstəvi kimi qəbul olunduğu üçün təhrif çox cüzi olur və hesablama zamanı praktiki olaraq nəzərə alınmır. Kiçikmiqyaslı xəritədə sıfır təhrifli xətt və ya nöqtədə xüsusi miqyas baş miqyasa bərabərdir. 

Təhrif xüsusiyyətlərinə görə kartoqrafik proyeksiyalar bərabərbucaqlı, bərabərsahəli və ixtiyari (sərbəst) proyeksiyalara bölünür.

Qlobusda və xəritədə meridian və paralellərin kəsişməsindən yaranan şəbəkə dərəcə toru (kartoqrafik şəbəkə) adlanır. Dərəcə toru cəhətlərin təyin edilməsində, coğrafi koordinatların hesablanmasında əsas rol oynayır. 

Coğrafiya xəritəsi

Yer səthində istənilən nöqtənin Ekvatora və Başlanğıc (Qrinviç) meridianına nəzərən mövqeyi onun coğrafi koordinatları adlanır. Coğrafi koordinatlar coğrafi enlik və coğrafi uzunluqla ifadə olunur. Coğrafi enlik nöqtənin Ekvatordan dərəcələrlə ifadə olunan məsafəsidir. Ekvator 00-lik, coğrafi qütblər isə 900-lik coğrafi enliyə malikdir. Ekvatordan şimalda şimal enliyi (şm.e.)-şimal yarımkürəsi, cənubda cənub enliyi (c.e.)-cənub yarımkürəsi yerləşir. Məsələn, Bakı 400 şm.e., Sidney 340 c.e.-də yerləşir. Coğrafi uzunluq nöqtənin Başlanğıc meridiandan dərəcələrlə ifadə olunan məsafəsidir. Qrinviç 00, onun tam qarşısında yerləşən meridian isə 1800 coğrafi uzunluğa malikdir. Qrinviç meridianından şərqdə şərq uzunluğu (ş.u.)-şərq yarımkürəsi, qərbdə qərb uzunluğu (q.u.)- qərb yarımkürəsi yerləşir. Məsələn, Bakı 500 ş.u., Vaşinqton 770 q.u.-da yerləşir. Deməli, Bakının coğrafi koordinarları 400 şm.e., 500 ş.u.-dur.

Səslərin sayı: 4
13
15822
loading...
Şərhlər
Offline
Xanim_Xatun
Xəritələrin istifadə məqsədindən asılı olaraq, qlobus səthini müstəvi səthə açmaq üçün müxtəlif həndəsi fiqurlardan istifadə olunur.
13 iyun 2015 12:22
Offline
❤❤❤❤Genceliyem ❤❤❤❤
Melumat ucun tesekkurler
6 iyun 2014 02:24
Offline
Qəribə
Təşəkkür edirəm, Aqat xanim. give_ros
6 iyun 2014 01:51
imza: Не забывайте благодарить Бога, Он же не забывает будить вас каждое утро.

Iдеальных людей не бывает, цените тех,
кто смог полюбить ваши недостатки.
Offline
vefa elizade
melumatlara gore tewekkurler
5 iyun 2014 21:10
Offline
Ceylan Mumoğlu
Dəniz84,
Mən deyəsən yenidən imtahan verəcəm. Görüm indi hara düşürəm.

A doğurdan deyirsən? Əla olar e, hazırlaş və qəbul ol, sonra da qeyd edək )
5 iyun 2014 21:04
Offline
S U S E N _BACI
Xeriteni gor ne gune qoyublare girl_ang
5 iyun 2014 19:07
Offline
❤qanadsiz_melek❤
cray Maraqlidi hmm girl_ang
5 iyun 2014 18:04
Offline
Agat_Kris
Haqqını halal elə.

Təbii ki halaldır. eninə geninə istifadə edin give_ros
5 iyun 2014 17:58
imza: Pozitiv olun!
Offline
Aysel İ.
qəbula bu yazdıqlarımdan düşəcəyaa yeni proqram üzrə yazıram.

Xəbərim var, elə ona görə deyirəm dəə)Alah razı olsun. Sənin bu dərslərini bir-bir printerdən çıxrıram. Yoldaşım da dəli olur ki, orda var da neyləyirsən? deyirəm yox vaxt yoxdur ordan axtarıb tapmağa. Uşaqlara da çox yaraı var sənin bu dərslərinin. Haqqını halal elə.
5 iyun 2014 17:54
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Offline
Sonay Quluzade
Coğrafiya sevdiyim fənlərdən olub, Coğrafiya sindimiz əyani vəsaitlərinə 1995, ya 1996-cı ildə ilin sinif otağı adına layiq görülüb, müəllimimiz də çox savadlı və tələbkar idi, xəritəni göstərmək üçün nar ağacından uzun çubuğu vardı, cavab verə bilməyənə yapışdırırdı, həm də çox maraqlı dərs keçirdi deyə, ən pis oxuyanımız da coğrafiyadan azdan-çoxdan bilirdi. O qədər ki, ekskursuyalardan danışmışdı, sinfin yarısından çoxu içi mən qarışıq coğraf olmaq istəyirdik, amma sonda heç kim olmadı. Ona görə də, pis bilmirdim, təbii ki ixtisasım tam fərqli olduğundan bəzi şeyləri unutmuşam, xəbərinin sayəsində təkrarlayacam. Buna görə təşəkkür edirəm, Aqat.
5 iyun 2014 17:46
Offline
HAPPY SMİLE :)
Melumatlara gore tesekurr give_ros air_kiss
5 iyun 2014 17:45
Offline
Agat_Kris
ÇOx-çox-çox bəyənirəm sənin bu dərslərini. Mən deyəsən yenidən imtahan verəcəm. Görüm indi hara düşürəm. Sayəndə bütün fənlərdən təkrar gedir))

Canee, izlədiyin üçün təşəkkür edirəm :) Fənlərin sayın artırmaq olare sadəcə əlimdə bunların materialları var deyə edirəm. Onu da deyim ki, qəbula bu yazdıqlarımdan düşəcəyaa yeni proqram üzrə yazıram. dance1
5 iyun 2014 17:26
imza: Pozitiv olun!
Offline
Aysel İ.
ÇOx-çox-çox bəyənirəm sənin bu dərslərini. Mən deyəsən yenidən imtahan verəcəm. Görüm indi hara düşürəm. Sayəndə bütün fənlərdən təkrar gedir))
give_ros
5 iyun 2014 17:24
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
loading...
Son yazılar
Kitabxana ...
Tez-tez gedirem
Vaxtım yoxdur
Artıq tarixə qovuşub!
İnternet sağolsun )
Şəxsi kitabxanam var!