Bakıda hava
USD 1.7001 AZN
EUR 2.0865 AZN
13:11Surayye Her kese salam/ Sima-Peri Qizlar burdayam 10:12Xəyalə Murad SabahInız xeyirli, gününüz uğurlu olsun))
38086

Emili du Şatle

Emili du Şatle

Nyutonun "Principia"sını ("Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı") 1749-cu ildə fransız dilinə tərcümə edən Emili bununla fizika elminə xidmət etməsi ilə tanınmışdır.

Şatle Markizi Qabrielle Emili 1706-cı ildə Fransada anadan olub. Kral XIV Lüdovikin birinci katibəsi Louis Nikolas le Tonnelier de Breteuilin qızı idi. Atasının mövqeyı həm ailəsinə hörmət qazandırmış, həm də Emilinin həyatı boyunca fransız kübar cəmiyyəti, intellektual şəxslərlə əlaqə qura bilməsinə şərait yaratmışdı.

Emilinin daha kiçik yaşlarından parlaqlığını fərq edən atası qızına təhsillə yanaşı, həmin dövrdə geniş yayılmış atçılıq və qılınc oynatma kimi fiziki fəaliyyətlərlə məşğul olmasına imkan yaratmışdı.

Emili bir az daha böyüdükdən sonra ədəbiyyat və riyaziyyat təhsili alması üçün xüsusi müəllimlər tutulur.

12 yaşına qədər yunan, latın, italyan, alman dillərini mükəmməl öyrənir. Emili sadəcə elm və ədəbiyyat oxumaqla kifayətlənmir, eyni zamanda rəqslə məşğul olur, opera musiqiləri oxuyur və piano çalırdı.

Emili 1725-ci ildə Şatle Markizi Florent-Klaude ilə ailə qurur. Ailənin iki oğlu və bir qızı dünyaya gəlir. Lakin Emili həyat yoldaşı ilə həmin dövrün fransız kübarlığı arasında yayılmış olan davranış dəbinə görə ailə əlaqələrinə son verir və ayrı yaşamaq qərarına gəlir.

Emili 1730-cu ildə 25 yaşındaykən Rikeleu Dükü ilə dostluq etməyə başlayır. Dük Emilinin ədəbiyyata və fəlsəfəyə olan böyük həvəsindən təsirlənir. 1733-cü ildə isə Emili məşhur maarifçi yazar Volter ilə dostlaşır. Volter Emilinin sevgilisi olur. Fransa həyat tərzinə görə evli bir xanımın başqa bir kişini sevməsinə Volter də əhəmiyyət vermirdi. Hətta Volterin siyasi görüşləri səbəbindən Emilinin yoldaşına məxsus evdə qalmasına Emili şərait yaratmışdı. Beləliklə, onlar 15 il müddətində sevgili olurlar. Deyilənə görə, böyük bir sevgi yaşadılar və bu sevgidə fiziki yaxınlıqdan çox bir-birilərinin zəkalarından təsirlənmə var imiş.

Birlikdə olduqları müddətdə fizika və riyaziyyat kitabları yayımlayırlar, bundan əlavə, 21.000 kitablıq bir kolleksiya toplayırlar. Həmin dövr üçün bu kolleksiya bir çox Avropa universitetlərinin kitabxanalarından daha böyük idi. Volter Emiliyə sonsuz bir heyranlıqla aşiq olmuşdu. Amma buna baxmayaraq, Volter bir məktubunda Emilinin "qadın olmaqdan başqa bir qüsüru olmayan böyük insan olduğunu" söyləmişdir (Yəqin burda da qadınlar üzərində kişi hegemonluğu fikri Volterin ülvi hisslərini müəyyən zamanlarda boğmağa məcbur edib)

Emili du Şatle

Emili son aşiqindən hamilə qalır. Doğuşdan sonra yüksək hərarət səbəbindən körpəsi ilə birlikdə 43 yaşında dünyasını dəyişir.

O zamankı fransız cəmiyyətinin qadınlar üzərindəki təzyiqi səbəbindən bir çox qadınlar təhsilsiz qalsalar da, Emili atasının dəstəyi ilə bu təzyiqlərin öhdəsindən gələrək təhsil əksikliklərini tamamlaya bilmişdi.

Emilinin üç uşağı olduqda belə onların məsuliyyətini unutmayaraq sonradan yenə də bilik və xəyallarının ardınca getməkdə davam etməyə qərar vermişdi. 1737-ci ildə işığın təbiəti ilə əlaqəli infraqırmızı şüa dediyimiz faktla bağlı məqalə yayımlayır. 1738-ci ildə Volter və Emili birgə çalışmalarının nəticəsini - "Nyuton fəlsəfəsinin elementləri" adlı əsəri nəşr etdirirlər. Bu ortaq çalışmadan sonra Volter xüsusilə fizika sahəsində Emilinin yüksək intellektual qabiliyyəti ilə tanış olur. Kitabın nəşrindən 10 il sonra Volter bunları söyləyirdi: "Mən səndən öyrənməyə vərdiş etmişdim, ancaq sən təqib edə bilməyəcəyim bir yerə çatdın".

İki il sonra - 1740-cı ildə Emili "Fizika dərsləri" adlı əsərini yayımladı. Bu kitabında zamanının böyük düşüncə sahibləri Leybniz, hollandiyalı Qravesande və ingilis Nyuton kimi filosof və riyaziyyatçıların qarışıq düşüncələrini əlaqələndirməyə çalışıb. O, hərəkət edən bir cismin enerjisinin daha əvvəl fərz edildiyi kimi cismin sürəti ilə deyil, sürətinin kvadratı ilə mütənasib olduğunu göstərmişdi.

Həyatının son ilində əsas kitabı kimi görülən Nyutonun "Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı" adlı əsərinin fransız dilinə tərcüməsi və əsər üzərindəki şərhləri yayımlandı.

Emili du Şatle

Şatle Emili həm də maarifçiliyin təməl simalarından biri kimi görülməkdədir. Əsərləri yeni fizikanın, riyaziyyatın və zamanının ümumi fəlsəfəsinin yayılmasına kömək etmişdir. O əlavə olaraq, enerjinin qorunması və infraqırmızı şüa kimi bir çox əhəmiyyətli anlayışın kəşf və inkişaf etdirilməsinə qatılmışdı.

Dövrünün ən böyük intellektuallarından hörmət görsə də, yenə də cinsiyyəti üzündən bəzi kişi alimlərin lağedici sözləri ilə qarşılaşmışdı. Alman filosofu İmmanuel Kant Emilinin bilikli olmasına heyran idi, amma "Şatle Markizi kimi mexanika üzrə bu qədər məlumatlı bir qadının saqqalı da ola bilər" demişdi. Emili isə hər kəsə özünü cinsiyyətinə görə deyil, üstünlüklərinə, qabiliyyətinə görə dəyərləndirməsini tövsiyyə edirdi.

Səslərin sayı: 9
23
2586
loading...
Şərhlər
Offline
Leyla_
cox acinaqli xeberdi yaziq qadin
19 mart 2015 15:26
Offline
Agat_Kris
Belə qanunları olan ölkədə yaşamaq çətin olar..Dəhşət..

Həmin dövr üün bu normal sayılırdı və hər kəs də bu qaydaya tabe olmağa can atırdı.
4 noyabr 2014 00:17
imza: Pozitiv olun!
Offline
Deniz N-va
Dogurdan da aglin olsa her seyi bacararsan biggrin
24 iyul 2014 15:06
Offline
GülnaR
Bu xanımları öyrəndikcə,qəribə bir fikir formalaşır məndə-niyə hazırda dünyada bu cür agıllı,uşaqlıqdan bütün elmlərlə maraqlanançoxlu dil oyrənməyə maraqlı xanımlar yoxdu-ozüm qarışıq recourse ,indi gənclər 1 peşə arzusunda olurlarsa məhz o peşəyə aid elmlə məşgul olurlar,bu çoooox pis hal kimi yayılıb,bütün elmləri oxumaq yaxşı olmazmı.

Emili isə hər kəsə özünü cinsiyyətinə görə deyil, üstünlüklərinə, qabiliyyətinə görə dəyərləndirməsini tövsiyyə edirdi.
-bu fikri yaman beynimə düşdü
28 may 2014 10:49
Offline
Qəribə
12 yaşına qədər yunan, latın, italyan, alman dillərini mükəmməl öyrənir. 4 dil..4 insan deməkdirhalal olsun sənə Emili
Təşəkkürlər,Ceylan xanım. give_ros
28 may 2014 01:44
imza: Не забывайте благодарить Бога, Он же не забывает будить вас каждое утро.

Iдеальных людей не бывает, цените тех,
кто смог полюбить ваши недостатки.
Offline
Ellada Babayeva
sevgilisi olmayan ərli qadına anormal kimi baxır və lağ edirdilər ona.

Belə qanunları olan ölkədə yaşamaq çətin olar..Dəhşət.. ireful
27 may 2014 12:33
imza: Hiss və ağıl həyat gəmisinin yelkəni və sükanı kimidir; biri hərəkətə gətirir, o biri istiqamətləndirir.
Cübran.
Offline
Agat_Kris
Guya ki, Fransada indi elə baxmırlar? Daha betər olub ))

yəni indi də elədii? biabırşılıx hang
26 may 2014 21:55
imza: Pozitiv olun!
Offline
Ceylan Mumoğlu
Agat_♥,
həmin dövrdə sevgilisi olmayan ərli qadına anormal kimi baxır və lağ edirdilər ona

Guya ki, Fransada indi elə baxmırlar? Daha betər olub ))
Agat, "Dərviş Parisi partlatdı" yadıma düşdü mocking
26 may 2014 21:15
Offline
Agat_Kris
Bu xanımın elmi fəaliyyətləri təbii ki gözəldir. Ona sözüm yox. Amma diqqətimi bu sevgili məsələsi çəkdie mənim crazy Demək o dövrlərdə Fransada həqiqətən axmaq yazılmamış qanunlar hökm sürürdü. Ann və Serj Qolonların "Anjelika" epopeyasını oxuyanda prada qarşıma çıxmışdı ki, həmin dövrdə sevgilisi olmayan ərli qadına anormal kimi baxır və lağ edirdilər ona. Çox acınacaqlı ailə həyatları olubey
26 may 2014 20:25
imza: Pozitiv olun!
Offline
Ceylan Mumoğlu
Realist (A-N),
NARMIN-AYSUN,
Dəniz84,
gozel eliyeva,
Ruhəngiz,
Oxuyub şərh bildirdiyiniz üçün mən təşəkkür edirəm smile
26 may 2014 19:31
Offline
Ruhəngiz
Bu xanımın da maraqlı həyat yolu olmuşdur.4 dil bilmək,atçılıq və qılıncoynatma,rəqslə məşğul olması,piano çalması,opera musiqilərini oxuması - bu heç də hər xanımın işi deyil.Həyatı belə faciəvi sonluqla bitsə də,yenə yaxşı ki,atası ona vaxtında dəstək olub.
Təşəkkürlər,Ceylan xanım.Növbəti maraqlı,maarifləndirici xəbərinizi gözləyirik. give_ros
26 may 2014 19:02
imza: Böyük insanlar hadisələri,dahi insanlar isə nəticələri düşünür.
Offline
Ceylan Mumoğlu
Mahmudzade,
səhifəmiz açıq olsaydı

Çalışacam tez açım smile
26 may 2014 18:28
Offline
Aida M-ova
Fəaliyyətini bəyəndim girl_smi təşəkkürlər Ceylan xanım səhifəmiz açıq olsaydı bu dərsi keçerdik
26 may 2014 17:28
Offline
Deniz N-va
Agilli qadin imisss canikomm love
26 may 2014 16:16
Offline
Aysel İ.
Emili isə hər kəsə özünü cinsiyyətinə görə deyil, üstünlüklərinə, qabiliyyətinə görə dəyərləndirməsini tövsiyyə edirdi.

Həyat tərzini bəyənməsəm də Ağlı və savadına heyran qaldım.
26 may 2014 14:36
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Offline
NIKO
Agilli qadin olub.indiki bir cox cavanlara ornek ola biler,savadiyla.tesekkurler xebere gore.
26 may 2014 14:04
Offline
Realist
Xristian aləmində, həyat tərzi əxlaqla ölçülmür, təssüf ki. Sənətə, elmə, hər şeyi qurban verməyə hazır, bir xislətə malik insan toplusu. Təbii ki, istisnalar hər zaman üçün var. Həmin, mənəvi-əxlaqi zərbəyə malik, "külək" artıq, müsəlman aləmini də öz şikarına çevirə bilib. Nəsə... Mövzudan uzaqlaşmayım.
Elmli xanım olub. Bu yöndən də alqışa layiqdir. Təşəkkürlər, Ceylan xanım. give_ros
26 may 2014 13:53
imza: "Bu dünya həyatı möminin zindanı, kafirin isə Cənnətidir". (Muslim, 2956; Əhməd 8272; Tirmizi 2426; İbn Məcəh 4113).
Offline
Ceylan Mumoğlu
Xəyalə Murad,
Məgər insan öz ailəsində kübarlar arasında dəb olmuş davranışı yamsılayarmı? Bu davranışına müsbət baxmadım.

Müsbət baxılası bir hal yoxdur axı, əxlaq qaydalarına ziddir o dəb.

Farida_Asadova,
4 insan deməkdir..halal olsun sənə Emili..

İnsan istərsə Lenin "baba" kimi 22 dil də öyrənə bilər smile
26 may 2014 13:42
Offline
Farida_Asadova
12 yaşına qədər yunan, latın, italyan, alman dillərini mükəmməl öyrənir. 4 dil..4 insan deməkdir..halal olsun sənə Emili...
26 may 2014 13:20
Offline
Xəyalə Murad
Dİqqətlə oxudum və qeyd edim ki, çox savadlı olduğuna dair heç bir şübhəm qalmadı. Lakin diqqətimi məhz bu çəkdi.
"Emili isə hər kəsə özünü cinsiyyətinə görə deyil, üstünlüklərinə, qabiliyyətinə görə dəyərləndirməsini tövsiyyə edirdi".
Bu tövsiyyəni ilk növbədə özü pozub.
"Lakin Emili həyat yoldaşı ilə həmin dövrün fransız kübarlığı arasında yayılmış olan davranış dəbinə görə ailə əlaqələrinə son verir və ayrı yaşamaq qərarına gəlir".
Məgər insan öz ailəsində kübarlar arasında dəb olmuş davranışı yamsılayarmı? Bu davranışına müsbət baxmadım.
"Birlikdə olduqları müddətdə fizika və riyaziyyat kitabları yayımlayırlar, bundan əlavə, 21.000 kitablıq bir kolleksiya toplayırlar". Bu isə əsl alqışa layiq davranışdır.
26 may 2014 13:17
imza: Bu daş əvvəldən belə DAŞ deyildi...Yumşaq torpaq idi...Yağış amansızca yağıb onu palçığa döndərdi...Külək deyinə-deyinə əsdi, üst-başını qurutdu...Günəş də quru olduğunu görüb onu yandırmağa cəhd etdi və yandırdı...Bu prosses illərlə təkrarlandı, təkrarlandı...O yumşaq torpaq bu üçlüyün zülümlərindən qurtulmaq üçün çarəsiz qalıb DAŞLAŞMAĞA qərar verdi. Və DAŞA döndü. İndi ona nə yağış, nə külək, nə də günəş təsir edə bilir...
PS. Gəlin bir-birimizi DAŞLAŞDIRMAYAQ!
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son yazılar
Son şərhlər
Maraqlıdır