Bakıda hava 18°
USD AZN
EUR AZN

Qadın filosoflar(2)Hipatiya

Teon Hipatiyanın atası görkəmli astronom və mexanikanın bilicisi idi. O fəxr edirdi ki, işi böyük alim Museynoy, Evklid, Apoloniy Preqsky və Klavdi Potolemey kimi şəxsiyyətlərin elmi cəmiyyəti məhz fəaliyyət göstərdiyi məktəbə məxsusdur. Hipatiya atasının dərslərinə daha çox maraq göstərməyə başladı. O həndəsəni çox sevdi və çoxlu kiçik lövhələr çəkdi, bununla da öyrənərək, teoremləri sübut etməyə çalışdı. Onun gecə ulduzlu semanı seyr etmək xoşuna gəlirdi. Onun qardaşı da atasının rəhbərliyi əsasında uğurlu riyaziyyatçı olsa da, lakin Hipatiyadan geri qalırdı. Hipatiya hazırcavablığı ilə hər zaman fərqlənirdi. O hər zaman işlərinə uzun uzadı baxır, əsl sənətkarlar kimi iş görürdü. Atası Teonu təqlid edərək, astronomik müşahidələr aparmaq üçün lazım olan sadə alətlər hazırlayırdı.

Museyon artıq riyaziyyatçılar tərəfindən məhşur idi. Şəxsiyyəti təsdiq edən sənədi həkimə göstərəndə ölkədə o İsgəndəriyyə şəhərində oxuyub deyə ona dərhal etimad edirdilər. Burda Afina və Roma inkisaf fəlsəfi Neo-Platonik mətəbə idi.

Qədim filosofların kitablarından Hipatiya uzun illər keçirdi. Qeyri adi iş qabiliyyəti, ağıl kəsəri, maraqlarının genişliyi Platonun və Aristotelin ona qarşı professor Museyon hörməti qazandırmışdı. O artıq adi gənc qız geyimi əvəzinə filosofların geydiyi qara plaşda gəzməyə başladı. Onun qeyri-adi biliyi artıq bütün dünyada geniş yayılmışdır. İsgəndəriyyədə Misir incisi alimlər üçün məşhur olmuşdu. İndi Hipatiya artıq onların yeni qürur hissi idi.

Böyük kitabxana, cəmiyyət, incə bilikli insanlar, gözəl ürəkli auditoriya şagirdləri- sanki hər şey elmlə rahat məşğul olmaq üçün şərait yaratmışdır. Lakin bu sülh və çinar ağacları altında Museyon yox idi. Lakin illər bədbəxtçilik, narahatlıq və göz yaşı içində keçirdi. Roma imperiyası dağıldı. Daxili çəkişmələr içində dövlət üzülmüş agır vergilərə müharibələrə hökmdarların zorakılığına məruz qalmışdı. Həyəcan təkcə sərhəd vilayətlərdə idi ki, orda ağalıq barbarların beynində və ruhunda hökm sürürdü. Yetmiş il Konstantin xristianlıq dininə hakim oldu lakin möcüzə baş vermədi. Həyatda ədalətsizlik və zülm əvvəlki kimi dolu idi. Elə həmin bəlalar Roma dünyasıni məhv elədi, imperatorlar hakimiyyət üstündə yenə mübahisə etdilər. Sədaqətli adamlar köhnə tanrılarına, yəni bütlərə inananlar bütün bu bəlaların xristian dininin gətirdiyinə inanırdılar, lakin xristiyan kilsələrindən isə bütpərəstliyi bir dəfəlik məhv etmək üçün ucadan şüarlar səsləndirirdilər.

İsgəndəriyyə yepiskopu Feofil çox səbirsiz biri idi. O, Misirdə istisnasız olaraq bütün bütpərəst məbədlərin məhv edilməsi barədə imperatorun fərmanı nəticəsində nail olurdu. Bütlərə ibadət etmək və onlara qurban etməkdə qadağa az idi. Feofil utanmırdı ki, onun həvəsi arxasınca qanlı iğtişaşlar və insan ölümü gəlirdi.İ sgəndəriyyə camaatı gözəl görünüşlü və valehedici gözəlliyi olan bu məbədləri dağıtmağa çalışanlara müqavimət göstərirdi. Amma nə qədər ki o bütlər salamat qalırdı Feofil sakitləşə bilmirdi. O yorulmaq bilmədən onları məhv etməyə çalışırdı.

Bu gün Hipatiyanın həyatında ömrü boyu qorxulu yuxu kimi qaldı ki, real həyatda buna inanmaq çox çətin idi. Səhər rahiblərin başçılıq etdiyi böyük bir dəstə Serapeuma doğru cumdu. Gözətçilər həyəcan siqnalı verib qapını bağlamağa macal tapdılar. Lakin bu yalnız finalı təxirə saldı. Hücum çox yaxşı hazırlanmış idi. Onlara Feofil özü rəhbərlik edirdi.

Əsgərlər müdafiə edilmiş məbədi bir neçə təhlükəli həmlələrlə Feofilin adamlarını küncə sıxışdırdılar. İmperatorun əmrinə görə lazım olan kimi həmin an əsgər göndərilməli idi. Silahlı düşmən qalanı mühasirəyə almışdı sanki. Hərbçilər divarı aradan qaldırmaq üçün hündür nərdivanlardan istifadə edirdi. Elə bu anda güclü Taran qapısını qırdılar və qoşun Serapuema ərazisinə axdı.

Qalanın bütün sahəsi piltələr qan içində qalmışdı. Fanatiklər, dağıdıcı ruha bürünənlər əllərinə keçən hər şeyi dağıtdılar, məhv etdilər: heykəlləri sındırır, qapıları qırır ,divarları məhv edirdilər. Fürsətdən istifadə edib hamı xəzinənin üstünə atılmışdı. Amma artıq burda yepiskopun adamları ağalıq edirdilər. Ağır mühavizəçilərlə əldə olunan qənimət xəzinə Feolfiya sarayına göndərildi.

 

Küçələrdə camaatın qəzəblənmiş səsləri eşidilirdi. Onda kənardan qışqıran bir rahibin səsi eşidildi: "Əclaf bütpərəstlərin bütün bütləri dağıdılsın kitabları məhv edilsin." Böyük bir ordu kitabxanaya tərəf atıldı. Bu dəlilikdir nəyin bahasına olursa olsun bunu dayandırmaq lazım idi. Alimlər kitabxananı qorumaq üçün var gücüləri ilə savaşırdılar. Onlardan bəziləri cəsarətlə möcüzələr göstərirdilər. Məsələn: Ellady tək başına doqquz nəfərlə birdən savaşırdı. Amma hər şey əbəs idi. Bu qüvvələr qeyri bərabər idi.İnsanlar adam oldürməkdən dəli olmuşdular onlar kitabxananın otaqlarına güclə soxulurdular.Qiymətsiz kitabların belə qiymətli kimi qorunub saxlandığı kitabxana alimlərin neçə-neçə əsərləri yerlə bir edilmişdi. Rahiblər isə onları daha da qızışdırırdı. Bütpərəstlik bir xəstəlikdir və onun kökünü bir dəfəlik kəsmək lazımdır! Kitabları cırır yerə atır və ayaqları ilə taptalayırdılar. Qədim əlyazmalar ki, onları yazanlar az qala bütün ömrünü onlara vermişdi hamısı cırılıb həyətə atılırdı. Bu kitablar çöldə üst-üstə yığılaraq yandırıldı. Daxili otaqları kitab anbarını Serapeuma kimi əsaslı və uzunmüddətli talan etdilər.

Hipatiya qışqırırdı, lakin bu əbəs idi, çünki artıq döyüşlərdə onun dostları həlak olmuşdu. Atası Teonun əmri ilə onu düşmənin əlindən qorumaq üçün etibarlı əllər qollarından bərk-bərk tutmuşdular. Serapisiya məbədi darmadağın edildi. Museyona artıq mövcud deyildi. İsgəndəriyyə kitabxanası demək olar ki, artıq təmamilə məhv edildi. Bu hadisələr 391-ci ildə Feofilin 6 illik hakimiyyəti dövründə baş verdi.

Səslərin sayı: 7
32
3426
loading...
Şərhlər
Offline
Xanim_Xatun
Əhsən belə qadınlara...
2 yanvar 2015 14:33
Offline
Narin...
Ümumiyyətlə tarixlə çox maraqlanıram və əlimə düşdükdə tarixi kitab oxuyuram.Çox maraqlıydı,3-cü hissə tez gəlsinnnn Çox sağol bacı,gözəl mövzuya görə

Canim menim gözlə gəlir 3-cü hissə oxuki qutaracaq İnsAllah maragina səbəb olacaqdı oda.Canimsan sende sag ol borcumuzdu air_kiss give_hea
maraqli idi.teshakkur edirem canim

Can bacim marağına səbəb olduguna sevindim təşəkkür air_kiss give_hea
1 noyabr 2013 21:59
imza: В детстве - спать, было наказанием, а теперь - МЕЧТА!
Offline
Fidan
Ümumiyyətlə tarixlə çox maraqlanıram və əlimə düşdükdə tarixi kitab oxuyuram.Çox maraqlıydı,3-cü hissə tez gəlsinnnn girl_cray Çox sağol bacı,gözəl mövzuya görə
31 oktyabr 2013 21:14
Offline
PƏRVANƏ ƏLİYEVA......
maraqli idi.teshakkur edirem canim give_ros
29 oktyabr 2013 16:38
Offline
Narin...
Elnur Məmmədov,
Cox sag olun qardas hele 3-cu hisse de var give_ros
Sirli_dunyam,
sen de sag ol can bacim give_ros air_kiss
Sonay Quluzade,
Bacim InsAllah bundan sonra hele iki hissede olacaq orda yeqin ki,dahada etrafli bilinecek her sey.Yox Allah elemesin bacim siz deyin ki,mende gelen defe hemin sehfi bir daha tekrar etmeyim.Cox sag ol oxuyub fikir bildirdiyin ucun give_ros air_kiss
Dəniz84,
Cox sag ol baci Allah razi olsun give_ros air_kiss
Ibrahimova Gulya,
Cox sag ol Gulu Allah razi olsun give_ros air_kiss

Oxuyan fikir bildiren ve bildirmiyen her kese sonsuz tesekkur Allah razi olsun her birinizden.3-cu hisseni gozluyun dahada maraqli olacaq InsAllah :girl_ang:
29 oktyabr 2013 16:17
imza: В детстве - спать, было наказанием, а теперь - МЕЧТА!
Offline
Elnur Məmmədov
Bacım deyəsən özü də fəlsəfəyə meyl salıb...çox ətraflı yazıdır..elə bil ensklopediya oxuyursan...əllərinə sağlıq...
29 oktyabr 2013 15:22
Offline
Sirli_dunyam
oxudum ve duwunuremki o dovrle indikinde ne qeder ferq var wukur bu gunumuze tewekkur baci give_ros
29 oktyabr 2013 09:14
Offline
Sonay Quluzade
Narın, mövzu maraqlı mövzudur, ən azından mənə çox maraqlı gəldi. Çünki bir qadın filosof-riyaziyyatçıdan bəhs olunur. Bəs Hipatiyanın sonrakı taleyi nə oldu, səhv eləmirəmsə Ceylan xanımın xəbərində kilsə tərəfində öldürülmüşdü, davamı olacaqmı?
Ümid edirəm ki, inciməzsən, xəbər yaxşı tərcümə və yaxşı redaktə olunmayıb. Teorem sübur olunmur, isbat olunur. Əgər ürəyini az da olsa qırdımsa, üzr istəyirəm.
Əziyyətini görə təşəkkürlər, davamını gözləyirəm.
29 oktyabr 2013 08:56
Offline
Aysel İ.
O dövrlərdə avam insanlar savadsız keşişlərin əmrlərini yetirir, onlara inanırdılar. Keşişlər isə bir gün elmin onlara qalib gələcəyindən qorxduqları üçün insanları bu cür vəhşiliklərə vadar edirlər. O kitablar qalsaydı indi qiyməti olmazdı. Maraqla oxudum. Çox maarifləndirici xəbərdir. Müəllifə təşəkkür. give_ros
28 oktyabr 2013 23:57
imza: Yalnız acizlər boyun əyib unudurlar, güclülər isə o yana-bu yana qaçır, qadir taleyi qeyri-bərabər döyüşə çağırırlar.
Offline
Ibrahimova Gulya♥S♥
bacim menim ikinci hisseni de cox maraqla oxudum twk sene give_ros love
28 oktyabr 2013 21:09
Offline
Narin...
mARAQLA OXUDUM BEYENDİM XEBERİNİ DAVAMLİO OLSUN.

Çox sağ ol canım İnsAllah olacaq air_kiss
Təşəkkür edirəm ki, xahişimi qəbul edərək bu silsilədən olan xəbərlərin işlənilməsinə davam edirsiniz.

Mən təşəkkür edirəm ki,məni bu cür gözəl silsilə xəbərlərdə hazırlamaq üçün şərait yaratdınız...
28 oktyabr 2013 19:39
imza: В детстве - спать, было наказанием, а теперь - МЕЧТА!
Offline
Ayka S
mARAQLA OXUDUM BEYENDİM XEBERİNİ DAVAMLİO OLSUN.
28 oktyabr 2013 19:26
Offline
Ceylan Mumoğlu
Təşəkkür edirəm ki, xahişimi qəbul edərək bu silsilədən olan xəbərlərin işlənilməsinə davam edirsiniz.
Əlaqəli olan redaktorlara da təşəkkürlər.
28 oktyabr 2013 19:05
Offline
Narin...
Ayka m,
Yox canim Allah elemesin niye aldadiram sadece dedim axi ki,bu qadinlarin yaradicilagi barede melumat olacaq. recourse
Fatma xanım,
Cox sag olun baci give_ros air_kiss
BIBIXANIM,
Sen de sag ol canim give_ros air_kiss
Happiness lady,
Bi tanem hec ne olmaz menimde hec xosum gelmirdi amma indi pesman oldum bu yazini tercume edende crazy tewekkur canim give_ros air_kiss
ღFerihaღ,
Cox sag ol baciw tewekkur give_ros air_kiss
Ulker.Agamali,
Tewekkur edirem give_ros air_kiss


garibe mamedova,
men tewekkur edirem canim oxuyub serh yazdiginiz ucungive_ros air_kiss
28 oktyabr 2013 18:35
imza: В детстве - спать, было наказанием, а теперь - МЕЧТА!
Offline
Qəribə
maraqli xeberdi təşəkkürler give_ros
28 oktyabr 2013 18:33
imza: Не забывайте благодарить Бога, Он же не забывает будить вас каждое утро.

Iдеальных людей не бывает, цените тех,
кто смог полюбить ваши недостатки.
Offline
Narin...
Ayka m,
Yox canim Allah elemesin niye aldadiram sadece dedim axi ki,bu qadinlarin yaradicilagi barede melumat olacaq. recourse
Fatma xanım,
Cox sag olun baci give_ros air_kiss
BIBIXANIM,
Sen de sag ol canim give_ros air_kiss
Happiness lady,
Bi tanem hec ne olmaz menimde hec xosum gelmirdi amma indi pesman oldum bu yazini tercume edende crazy tewekkur canim give_ros air_kiss
ღFerihaღ,
Cox sag ol baciw tewekkur give_ros air_kiss
Ulker.Agamali,
Tewekkur edirem give_ros air_kiss
28 oktyabr 2013 18:31
imza: В детстве - спать, было наказанием, а теперь - МЕЧТА!
Offline
Ulker.Agamali
indiki dovurde oqeder sakitliye oyrenmisik ik zaman -zaman insalarin nece cetinlikler kecirdiyini ve biz olsaydiq yasaya bilerdikmi deye dusunuruk Cox fedakarliqlar olunub bu gunku gunleri elde etmek ucun....
28 oktyabr 2013 16:51
imza: .Ya ümidsizsiniz, ya ümid sizsiniz.
Ya çarəsizsiniz, ya çarə sizsiniz.
Offline
♥Sevgilimi çox sevirəm♥
tarix dersiynen hec aram yoxdu amma sen menim canimsan sene gore oxudum cox maraqlidi
28 oktyabr 2013 16:34
Offline
Happiness-lady
QIZ AXIRKI MENDE TARIXDEN NESE OXUDUM HEC ARAM YOX IDI TARIX DERSI ILE ireful AMA SEN YAZIBSAN DEYE OXUDUUUUUUUUUUUM BITANEM 3-CU HISSENIDE OXUYACAM INSALLAH good air_kiss
28 oktyabr 2013 15:55
imza: Sevgi olumle yasam arasinda serheddir.Yasama sebebim oldugun ucun cox sagol.S+V.
Offline
BIBIXANIM
sag ol gozelim 3 cini sebirsizlikle gozleyirem canim
28 oktyabr 2013 15:52
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son şərhlər
loading...
Son yazılar
Hansı fəsili daha çox sevirsiniz?
Yaz
Yay
Payız
Qış