Bakıda hava +11°
USD 0.7843 AZN
EUR 1.0843 AZN
01:16Turkane Selim Men de deyesen itenleri axtariram bu gece? 01:04Turkane Selim Beren Saat hardasan?Çoxdandi sesin gelmir? 00:47Turkane Selim Axsaminiz xeyir!Deniz84 hardadi bilen var? 00:45hesenova tacire sabax gelecem getdim iyi uykular 00:39hesenova tacire AYTEN ELIYEVA dostum hardasan gel de 24 aprel 23:56vefa babayeva salam xurus burdasan? 24 aprel 23:56yagmur atasoy Cok sagol cnm.iyiki sizde varsiniz. 24 aprel 23:54hesenova tacire cox darixiram qizlar!!!!!!!! 24 aprel 23:52ÖzDüNyAm Tacire canim cox sagol yaxsiki sende varsan :) 24 aprel 23:51hesenova tacire YAGMUR ATASOY_OZDUNYAM YAXSIKI VARSIZ OPDUM
22142

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Azərbaycan dili - XIX Dərs

İşarə əvəzlikləri

Şəxsin, əşyanın adını əvəz etmədən onları işarə edən əvəzliklərə işarə əvəzlikləri deyilir.

İşarə əvəzlikləri əvəz etmək yox, işarə etmək məqsədi daşıyır. Əvəzliyin digər növləri başqa nitq hissələrini əvəz etdiyi halda işarə əvəzlikləri öz funksiyasında, substantivləşmədikdə, adverbiallaşmadıqda digər nitq hissələrini sadəcə işarə edir. İşarə əvəzlikləri bunlardır: o, bu, elə, belə, həmin.

Azərbaycan dili - XIX Dərs
İşarə əvəzlikləri nitq hissələri içərisində sifətə daha yaxındır.

Məsələn: Bu dünyadakı əməllərinə görə o dünyada cavab verəcəksən, unutma!

O həmin kitabdır? Mən belə geyimləri xoşlayıram. Və s.

Sifətlər müəyyən konkret bir əlaməti bildirir, işarə əvəzlikləri isə heç bir xüsusi məna ifadə etmədən əşyaları işarə edir. Buna görə də sifətdən fərqli olaraq işarə əvəzlikləri dərəcələrə görə dəyişmir.

Bu yaxında olan əşyaları, o isə uzaqda olan əşyaları işarə etmək üçün işlədillir.

İşarə əvəzlikləri öz həqiqi mənalarında işləndikdə yalnız təyin vəzifəsində çıxış edir.

Məsələn: O qaynanaya yazığım gəlir ki, qarşısına sənin kimi gəlin çıxacaq. Həmin işi qəbul etmək mənə çətin olacaq. və s.

İşarə əvəzlikləri asanlıqla isimləşə bilir. İsimləşdikdə hal, kəmiyyət və mənsubiyyət şəkilçiləri qəbul edir, mübtəda, xəbər, tamamlıq funksiyalarında çıxış edə bilir. Həmin işarə əvəzliyindən başqa hamısı isimləşə bilir.

Məsələn: Sən onu yaxşı tanımırsan. O kitab budur. Mənim də xasiyyətim belədir. Və s.

Elə, belə əvəzlikləri də substantivləşərək kəmiyyət, mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edərək hallanır. Elə, belə əvəzlikləri asanlıqla adverbiallaşır. Tərkib daxilində olmadıqda cümlədə tərz zərfliyi funksiyasında çıxış edir.

Üçüncü şəxsin təkini bildirən O şəxs əvəzliyi ilə o işarə əvəzlikləri eyni kökdəndir. Bu əvəzlik şəxsi, əşyanı bildirdikdə şəxs, işarə məqsədilə işləndikdə isə işarə əvəzliyi kimi çıxış edir. O sözünü şəxs və ya işarə əvəzliyi kimi işləndiyini mətnə əsasən məntiqlə təyin etmək olur. Məsələn:

O, həkimdir.- burada O şəxs əvəzliyidir.

Məni müalicə edən o həkimdir.- burada isə O işarə əvəzliyidir.

O işarə və şəxs əvəzliklərinin bir sıra fərqləri vardır.

1. O şəxs əvəzliyi kimi işləndikdə işarə məzmunu ilə yanaşı şəxs, əşya bildirir. Lakin işarə əvəzliyi kimi çıxış etdikdə şəxs, əşya məzmunundan məhrum olur, yalnız işarə edir.

2. şəxs əvəzliyi kimi işləndikdə ondan sonra aydın şəkildə fasilə olur. İşarə əvəzliyi isə ondan sonrakı sözlə bir sintaqm şəklində, fasiləsiz tələffüz olunur.

3. Şəxs əvəzliyi mübtəda, işarə əvəzliyi isə təyin vəzifəsində çıxış edir.

4. Şəxs əvəzliyi cəmlənir, hallanır. İşarə əvəzliyi isə cəmlənməz və hallanmaz.

5. Şəxs əvəzliyindən sonra vergül qoyulur. İşarə əvəzliyindən sonra isə vergül qoyulmaz.

Nisbi əvəzliklər

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Mənşə etibarilə sual əvəzliklərindən ibarət olub sual bildirməyən , tabeli mürəkkəb cümlədə bağlayıcı vasitə kimi işlənən əvəzliklərə nisbi əvəzliklər deyilir.

Nisbi əvəzliklər kim, Nə, Hara, Neçə, Nə qədər, Necə, Nə cür, Hansı, Haçan, Nə zaman sözlərindən ibarətdir. Mənşə etibarilə sual əvəzliklərindən ibarət olduğu üçün formaca onlardan fərqlənmir. Lakin nisbi əvəzliklər sual əvəzliklərindən fərqli olaraq cümlədə sual məqsədi daşımır. Məsələn:

Bu kitabı kim yazıb?- cümləsində kim sual əvəzliyidir?

Bu qəzanı kim törədibsə, gec olmadan təslim olsun.. –cümləsində isə kim nisbi əvəzlikdir. Göründüyü kimi bu cümlədə kim nisbi əvəzliyi budaq cümləni baş cümləyə bağlamışdır. Buna görə də nisbi əvəzliklər sintaksisdə bağlayıcı söz adlanır.

Bağlayıcı sözlər bağlayıcılardan fərqlidir. Bağlayıcılar köməkçi nitq hissəsidir, bağlayıcı sözlər isə əsas nitq hissəsidir. Bağlayıcılar cümlə üzvü ola bilmir, bağlayıcı söz isə cümlədə üzv olur.

Bağlayıcı söz- nisbi əvəzlik çox zaman ki ədatı, hər sözü ilə birgə işlənir. (işlənilməyə də bilər)

Məsələn:

Bu qəzanı kim törədibsə, gec olmadan təslim olsun.- Bu qəzanı hər kim törədib, gec olmadan təslim olsun.

Kim danışmaq istəyir, buyursun.

Kim ki danışmaq istəyir, buyursun.

Hər kim ki danışmaq istəyi, buyursun.

Hər kim danışmaq istəyir buyursun.


Ki ədatı olmadıqda budaq cümlənin sonunda –sa şəkilçisi ola bilər. Məsələn:

Kim danışmaq istəyirsə, buyursun.

Nisbi əvəzliklər çox zaman kim ki, hər nə ki, kimə ki, kimi ki, nə qədər ki, necə ki, harada ki, haçan ki və s. Şəkillərdə işlənir.

Təyini əvəzliklər

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Şəxsə, əşyaya, hadisəyə kəmiyyət, əhatə dairəsi baxımından işarə edən əvəzliklərə təyini əvəzliklər deyilir.

Təyini əvəzliklər bütün, hər, hər bir, filan, eyni, bəzi sözlərindən ibarətdir.

Təyini əvəzliklər mahiyyətcə işarə əvəzliklərinə çox yaxındır. Hər ikisi təyinetmə xüsusiyyəttinə malikdir və cümlədə təyin olur.

Əsas fərqləri ondadır ki, işarə əvəzlikləri sadəcə olaraq əşya və hadisələri işarə edir, aid olduğu sözün məzmun və həcm məsələlərinə qarışmır.

Təyini əvəzliklərə aid bir neçə misal gətirək:

Hər ömür başlayır, çatır axıra,

Ya ağac, ya çiçək, insan adında. ( Vidadi Babanlı)

Bütün bunlar boş xəyallar idi.

Həmişə eyni insanlar qalib olurdu.

İndi deyəcəksən ki, filan işim çıxdı, gələ bilmədim.

Heç bir qadın bilə-bilə bu həyatı seçməzdi. və s.

Qeyd. Əslində filan sözü təyini əvəzliklərlə o qədər də uyuşmur. Daha çox işarə əvəzliklərinə yaxındır. Lakin qeyri-müəyyənlik bildirməsilə o işarə əvəzliklərindən də fərqlənir. Müqayisə edək:

O adam, bu adam, filan adam. O, bu işarə əvəzlikləri konkret olaraq kimisə işarə etdiyi halda filan sözü naməlum şəxsi işarə edir.

Növbəti dərsdə bir sıra test nümunələri veriləcək. Verilənləri təkrarlayıb testləri həll etməyə hazır olun!

Səslərin sayı: 1
15
1446
Şərhlər
Offline
MAYA EL
hər zamankı kimi çox gözəl xəbər hazırlamısınız Elnarə xanım çox saq olun
30 aprel 2013 21:08
imza: Özün haqqında qışqıra-qışqıra danışma, qoy başqaları sənin barəndə sakitcə danışsınlar.
Offline
♥Selena♥
Elə həvəslə məktəbdə öyrənərdim ki bütün dərsləri, həmçinin Azərbaycan dilini də. Tapşırıqları da sevə-sevə yerinə yetirirdim.

Elə mən də. Məktəbdə oxuyanda ədəbiyyatla, Azərbaycan dilini ən çox sevirdim. Həmişə müəlliməm mənimlə rəfiqəmi tərifləyərdi. Əvəzlikləri bilirdim, sayənizdə təkrar etdim. Təşəkkür edirəm, Elnarə xanım.
28 aprel 2013 22:41
imza: Ana haqqı ödənməz, sevməyə ömür yetməz!
My Mother... My Angel
Offline
Mado
Elə həvəslə məktəbdə öyrənərdim ki bütün dərsləri, həmçinin Azərbaycan dilini də. Tapşırıqları da sevə-sevə yerinə yetirirdim. love Təşəkkürlər, Elnarə, yorulmayasan give_ros
28 aprel 2013 20:51
Offline
Melek
super bo;lmedir sevdm bu bolmn yenden mekteb stedime:)
28 aprel 2013 18:15
Offline
Sessiz_sinema
Ele bil saytda evezlik xeberini oxumushdum.Indiki programlarda nisbi evezlik yoxdur artiq.Men de testleri gozleyirem.100-de 100hamisina duzgun cavab vereceyime eminem
28 aprel 2013 16:19
Offline
Nəzrin
Çooox təşəkkürlər testləri səbirsizliklə gözləyirəm. girl_smi
28 aprel 2013 15:55
Offline
Fatma xanım
təyin əvəzliyini unutmuşdum
28 aprel 2013 15:30
imza: Sevməyi əsl kişidən, sədaqəti bütün qadınlardan öyrənin

Qadin.Net - Xəbər göndərilməsi qaydaları
http://www.youtube.com/watch?v=Ly-9VN5Ye_8
Offline
Yasemen
Insallah canim testi gozleyecem
28 aprel 2013 15:28
Offline
Rojda
Musluman olan her olkenin dili gozeldir ozellikle de, AZERI ve tebiki TURK. good i_am_so_ give_hea
28 aprel 2013 14:23
Offline
Yağmur damlası
cox sag ol Elnare muellime,canim gozum eziyyetini halal et.haziram men testlere gozleyirem.
28 aprel 2013 13:29
Offline
kerimova sabrina
sag olllllllll give_ros
28 aprel 2013 12:19
Offline
Gümüş
Bax bu heç bitməsin.
28 aprel 2013 11:56
Offline
Fidan
xebere gore cox sagolun good
28 aprel 2013 10:24
Offline
Asi
Xatirlatdiginiz ucun tewekkurler. give_ros
28 aprel 2013 10:21
Offline
Zehra Bedirxanli
Azerbaycan dilini ela oxumasamda yaxwi oxuyurdum yadimiza saldigin ucun tewekkurler.
28 aprel 2013 09:10
imza: QADİN.NET
Məlumat "Qonaq" kimi daxil olan ziyarətçilər saytda şərhlərin bildirə bilməzlər.Zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınızla sayta daxil olun!
Yazarlar
Qadin.TV
Son yazılar
Maraqlıdır!
Son şərhlər
  • 10:22 - Müəllif: Mahmudzade
    Yeni model çantalar (6)

    Yeni model çantalar

    Hamısı bəyəniləsidi çox sağ olun
  • 10:21 - Müəllif: GUNES
    Yeni model çantalar (6)

    Yeni model çantalar

    Bezilerini beyendim tesekkurler
  • 10:20 - Müəllif: Gulnarə
    İbrətamiz hekayələr (28)

    İbrətamiz hekayələr

    Leyla, nə təsirli hekayələrdir bunlar? 1-ci hekayə lap kövrəltdi məni, 2-ci də xoşuma gəldi,qaynana nə yaxşı insan imiş? hörmətə,sevgiyə hörmətlə,sevgi ilə cavab verib...Ancaq bəzən həyatda elələri olur ki, sən hörmət elədikcə onun ayağı lap yer alır,nanəciblik edir...Təşəkkürlər...
  • Otağınıza uyğun xalılar

    Əsselamun eleykum hayirli gunler hayirli Cumalar insallah. Masallah olsun ellerine salik abla, hepsi gercekdende guzel. paylasim icin tesekkurler canim.
  • 10:09 - Müəllif: Xəyalə Murad
    Ailədaxili rəqabət (15)

    Ailədaxili rəqabət

    SU PERISIMARAQLI XƏBƏRDİR.MƏNİM DƏ 2 ÖVLADIM VAR .İNANIN BİRİ BİRİLƏRİNİ AŞIRI DƏRƏCƏDƏ HƏM SEVİRLƏR HƏM DƏ DÜŞMƏNDİRLƏR.Allah saxlasın R.G.AL-SUUşaqlar arasındakı fərq-1 ildir və maraq dünyaları o qədər fərqlidirki,heç mübahisə etmirlər,yeganə dalaşdıqları şey varsa.o da budurki-ana məni çox sevirsən ya qaqaşı?-bəzən izah etməkdən yoruluramki-ikinizi də Adətən belə suallara cavab olaraq izah yox onlara nümunə lazımdır. Gündəlik olaraq hər ikisinə də sevdiyinizi deyin və ya nə iləsə ikisini də sevindirin. Arxasınca da "ananız sizi çox sevir və buna görə buna icazə verir2 və s. deyə bilərsiz. Allah saxlasın hər ikisini də
  • Siqaret yaddaş itkisinə səbəb olur

    AFETCox cekir menim yoldasim gune 2 packa hec inanmiram ne vaxtsa tergideAfet, mənim də yoldaşım günə 2 paçka çəkirdi, heç mən də inanmırdım ki, nə vaxtsa biz stqaret tüstüsündən qurtularıq, ancaq keçmə Allahın işindən...Sən ürəklə Allahdan istə, dua elə, bir gün Allah sənin də səsini eşidəcək, inşaallah! Buna əmin ol,bacım!! Geci-tezi var...
  • Qurani-Kərimin əl-Fəth surəsi

    BismillahirRahmanir Rahim. Allahin guzel Rabbimiizn adiyla insallah.esselamun eleykum ve rehmetullahi ve bereketuh, salikli huzurlu gunler, Hayirli mutlu bereketli Cumalar insallah. Cumamiz kutlu olsun. Mubarek gunde Rabbim Hz muhammed ummetine yar olsun insallah. Can abla ellerine, Allahin huzur veren kalbine salik, Allah okuyan guzlerimize sifa ihsan etsin insallah. Rabbim mubarek gunde kabul buyursun, elimizden KURANI KERIM, dilimizden LA ILAHE ILALLAH zikri hic ama hic eksik olmasin, CENNET ehli olmamiza karar versin amin ecmain insallah..
  • 10:05 - Müəllif: Zeyneb-Esger
    İbrətamiz hekayələr (28)

    İbrətamiz hekayələr

    Çox beyendim gozel ve ibretamiz hekayelerdir sag olun
  • 10:02 - Müəllif: yagmur agayeva
    Yeni model çantalar (6)

    Yeni model çantalar

    Esselamun eleykum. hayirli huzurlu bereket dolu cumalar insallah.Paylasim icin cok tesekkurler abla, ellerine salik. 9 cu daha cok hosuma gitdi Allah guzel kalbinizce ihsan etsin amin ecmain insallah
  • 09:59 - Müəllif: Zeyneb-Esger
    Möcüzənin qiyməti (9)

    Möcüzənin qiyməti

    Çox maraqli idi cox sag olun
Ən çox oxunulanlar
Sizin seçiminiz:
Azercell
Bakcell
Nar Mobile
Fonex