Bakıda hava +4°
USD AZN
EUR AZN
30 sentyabr 18:31Ceylan Mumoğlu Hər vaxtınız xeyir, Dəniz xanım. 30 sentyabr 18:11deniz elekberzade axsaminiz xeyr hammini salamlayiram 30 sentyabr 17:48ღElif Eliyeva .... •.♥.•°ღ Ceylan Mumoglu xoş gununuz olsun) 30 sentyabr 16:30Ceylan Mumoğlu Salam, Elif xanım, xoş gördük. 30 sentyabr 15:54ღElif Eliyeva .... •.♥.•°ღ Kimler var saytda darıxdırıcıdı 30 sentyabr 15:53ღElif Eliyeva .... •.♥.•°ღ Allah salamı olsun hamıya ......
36703

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Azərbaycan dili - XIX Dərs

İşarə əvəzlikləri

Şəxsin, əşyanın adını əvəz etmədən onları işarə edən əvəzliklərə işarə əvəzlikləri deyilir.

İşarə əvəzlikləri əvəz etmək yox, işarə etmək məqsədi daşıyır. Əvəzliyin digər növləri başqa nitq hissələrini əvəz etdiyi halda işarə əvəzlikləri öz funksiyasında, substantivləşmədikdə, adverbiallaşmadıqda digər nitq hissələrini sadəcə işarə edir. İşarə əvəzlikləri bunlardır: o, bu, elə, belə, həmin.

Azərbaycan dili - XIX Dərs
İşarə əvəzlikləri nitq hissələri içərisində sifətə daha yaxındır.

Məsələn: Bu dünyadakı əməllərinə görə o dünyada cavab verəcəksən, unutma!

O həmin kitabdır? Mən belə geyimləri xoşlayıram. Və s.

Sifətlər müəyyən konkret bir əlaməti bildirir, işarə əvəzlikləri isə heç bir xüsusi məna ifadə etmədən əşyaları işarə edir. Buna görə də sifətdən fərqli olaraq işarə əvəzlikləri dərəcələrə görə dəyişmir.

Bu yaxında olan əşyaları, o isə uzaqda olan əşyaları işarə etmək üçün işlədillir.

İşarə əvəzlikləri öz həqiqi mənalarında işləndikdə yalnız təyin vəzifəsində çıxış edir.

Məsələn: O qaynanaya yazığım gəlir ki, qarşısına sənin kimi gəlin çıxacaq. Həmin işi qəbul etmək mənə çətin olacaq. və s.

İşarə əvəzlikləri asanlıqla isimləşə bilir. İsimləşdikdə hal, kəmiyyət və mənsubiyyət şəkilçiləri qəbul edir, mübtəda, xəbər, tamamlıq funksiyalarında çıxış edə bilir. Həmin işarə əvəzliyindən başqa hamısı isimləşə bilir.

Məsələn: Sən onu yaxşı tanımırsan. O kitab budur. Mənim də xasiyyətim belədir. Və s.

Elə, belə əvəzlikləri də substantivləşərək kəmiyyət, mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edərək hallanır. Elə, belə əvəzlikləri asanlıqla adverbiallaşır. Tərkib daxilində olmadıqda cümlədə tərz zərfliyi funksiyasında çıxış edir.

Üçüncü şəxsin təkini bildirən O şəxs əvəzliyi ilə o işarə əvəzlikləri eyni kökdəndir. Bu əvəzlik şəxsi, əşyanı bildirdikdə şəxs, işarə məqsədilə işləndikdə isə işarə əvəzliyi kimi çıxış edir. O sözünü şəxs və ya işarə əvəzliyi kimi işləndiyini mətnə əsasən məntiqlə təyin etmək olur. Məsələn:

O, həkimdir.- burada O şəxs əvəzliyidir.

Məni müalicə edən o həkimdir.- burada isə O işarə əvəzliyidir.

O işarə və şəxs əvəzliklərinin bir sıra fərqləri vardır.

1. O şəxs əvəzliyi kimi işləndikdə işarə məzmunu ilə yanaşı şəxs, əşya bildirir. Lakin işarə əvəzliyi kimi çıxış etdikdə şəxs, əşya məzmunundan məhrum olur, yalnız işarə edir.

2. şəxs əvəzliyi kimi işləndikdə ondan sonra aydın şəkildə fasilə olur. İşarə əvəzliyi isə ondan sonrakı sözlə bir sintaqm şəklində, fasiləsiz tələffüz olunur.

3. Şəxs əvəzliyi mübtəda, işarə əvəzliyi isə təyin vəzifəsində çıxış edir.

4. Şəxs əvəzliyi cəmlənir, hallanır. İşarə əvəzliyi isə cəmlənməz və hallanmaz.

5. Şəxs əvəzliyindən sonra vergül qoyulur. İşarə əvəzliyindən sonra isə vergül qoyulmaz.

Nisbi əvəzliklər

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Mənşə etibarilə sual əvəzliklərindən ibarət olub sual bildirməyən , tabeli mürəkkəb cümlədə bağlayıcı vasitə kimi işlənən əvəzliklərə nisbi əvəzliklər deyilir.

Nisbi əvəzliklər kim, Nə, Hara, Neçə, Nə qədər, Necə, Nə cür, Hansı, Haçan, Nə zaman sözlərindən ibarətdir. Mənşə etibarilə sual əvəzliklərindən ibarət olduğu üçün formaca onlardan fərqlənmir. Lakin nisbi əvəzliklər sual əvəzliklərindən fərqli olaraq cümlədə sual məqsədi daşımır. Məsələn:

Bu kitabı kim yazıb?- cümləsində kim sual əvəzliyidir?

Bu qəzanı kim törədibsə, gec olmadan təslim olsun.. –cümləsində isə kim nisbi əvəzlikdir. Göründüyü kimi bu cümlədə kim nisbi əvəzliyi budaq cümləni baş cümləyə bağlamışdır. Buna görə də nisbi əvəzliklər sintaksisdə bağlayıcı söz adlanır.

Bağlayıcı sözlər bağlayıcılardan fərqlidir. Bağlayıcılar köməkçi nitq hissəsidir, bağlayıcı sözlər isə əsas nitq hissəsidir. Bağlayıcılar cümlə üzvü ola bilmir, bağlayıcı söz isə cümlədə üzv olur.

Bağlayıcı söz- nisbi əvəzlik çox zaman ki ədatı, hər sözü ilə birgə işlənir. (işlənilməyə də bilər)

Məsələn:

Bu qəzanı kim törədibsə, gec olmadan təslim olsun.- Bu qəzanı hər kim törədib, gec olmadan təslim olsun.

Kim danışmaq istəyir, buyursun.

Kim ki danışmaq istəyir, buyursun.

Hər kim ki danışmaq istəyi, buyursun.

Hər kim danışmaq istəyir buyursun.


Ki ədatı olmadıqda budaq cümlənin sonunda –sa şəkilçisi ola bilər. Məsələn:

Kim danışmaq istəyirsə, buyursun.

Nisbi əvəzliklər çox zaman kim ki, hər nə ki, kimə ki, kimi ki, nə qədər ki, necə ki, harada ki, haçan ki və s. Şəkillərdə işlənir.

Təyini əvəzliklər

Azərbaycan dili - XIX Dərs

Şəxsə, əşyaya, hadisəyə kəmiyyət, əhatə dairəsi baxımından işarə edən əvəzliklərə təyini əvəzliklər deyilir.

Təyini əvəzliklər bütün, hər, hər bir, filan, eyni, bəzi sözlərindən ibarətdir.

Təyini əvəzliklər mahiyyətcə işarə əvəzliklərinə çox yaxındır. Hər ikisi təyinetmə xüsusiyyəttinə malikdir və cümlədə təyin olur.

Əsas fərqləri ondadır ki, işarə əvəzlikləri sadəcə olaraq əşya və hadisələri işarə edir, aid olduğu sözün məzmun və həcm məsələlərinə qarışmır.

Təyini əvəzliklərə aid bir neçə misal gətirək:

Hər ömür başlayır, çatır axıra,

Ya ağac, ya çiçək, insan adında. ( Vidadi Babanlı)

Bütün bunlar boş xəyallar idi.

Həmişə eyni insanlar qalib olurdu.

İndi deyəcəksən ki, filan işim çıxdı, gələ bilmədim.

Heç bir qadın bilə-bilə bu həyatı seçməzdi. və s.

Qeyd. Əslində filan sözü təyini əvəzliklərlə o qədər də uyuşmur. Daha çox işarə əvəzliklərinə yaxındır. Lakin qeyri-müəyyənlik bildirməsilə o işarə əvəzliklərindən də fərqlənir. Müqayisə edək:

O adam, bu adam, filan adam. O, bu işarə əvəzlikləri konkret olaraq kimisə işarə etdiyi halda filan sözü naməlum şəxsi işarə edir.

Növbəti dərsdə bir sıra test nümunələri veriləcək. Verilənləri təkrarlayıb testləri həll etməyə hazır olun!

Səslərin sayı: 1
15
7522
loading...
Şərhlər
Offline
MAYA EL
hər zamankı kimi çox gözəl xəbər hazırlamısınız Elnarə xanım çox saq olun
30 aprel 2013 21:08
imza: Özün haqqında qışqıra-qışqıra danışma, qoy başqaları sənin barəndə sakitcə danışsınlar.
Offline
♥Selena♥
Elə həvəslə məktəbdə öyrənərdim ki bütün dərsləri, həmçinin Azərbaycan dilini də. Tapşırıqları da sevə-sevə yerinə yetirirdim.

Elə mən də. Məktəbdə oxuyanda ədəbiyyatla, Azərbaycan dilini ən çox sevirdim. Həmişə müəlliməm mənimlə rəfiqəmi tərifləyərdi. Əvəzlikləri bilirdim, sayənizdə təkrar etdim. Təşəkkür edirəm, Elnarə xanım.
28 aprel 2013 22:41
Offline
Flowers
Elə həvəslə məktəbdə öyrənərdim ki bütün dərsləri, həmçinin Azərbaycan dilini də. Tapşırıqları da sevə-sevə yerinə yetirirdim. love Təşəkkürlər, Elnarə, yorulmayasan give_ros
28 aprel 2013 20:51
Offline
Melek
super bo;lmedir sevdm bu bolmn yenden mekteb stedime:)
28 aprel 2013 18:15
Offline
Sessiz_sinema
Ele bil saytda evezlik xeberini oxumushdum.Indiki programlarda nisbi evezlik yoxdur artiq.Men de testleri gozleyirem.100-de 100hamisina duzgun cavab vereceyime eminem
28 aprel 2013 16:19
Offline
Nəzrin
Çooox təşəkkürlər testləri səbirsizliklə gözləyirəm. girl_smi
28 aprel 2013 15:55
Offline
Fatma xanım
təyin əvəzliyini unutmuşdum
28 aprel 2013 15:30
imza: Şükr etməyəndən sonra dünyaları yesən nə faydası.

Qadin.Net - Xəbər göndərilməsi qaydaları
http://www.youtube.com/watch?v=Ly-9VN5Ye_8
Offline
Yasemen
Insallah canim testi gozleyecem
28 aprel 2013 15:28
Offline
Rojda
Musluman olan her olkenin dili gozeldir ozellikle de, AZERI ve tebiki TURK. good i_am_so_ give_hea
28 aprel 2013 14:23
Offline
Yağmur damlası
cox sag ol Elnare muellime,canim gozum eziyyetini halal et.haziram men testlere gozleyirem.
28 aprel 2013 13:29
Offline
kerimova sabrina
sag olllllllll give_ros
28 aprel 2013 12:19
Offline
Gümüş
Bax bu heç bitməsin.
28 aprel 2013 11:56
Offline
Fidan
xebere gore cox sagolun good
28 aprel 2013 10:24
Offline
Asi
Xatirlatdiginiz ucun tewekkurler. give_ros
28 aprel 2013 10:21
imza:
Susma İMANIM !
Sen Susarsan Sözüm YALAN,
Sen Susarsan İnsanlığım TALAN,
Sen Susarsan Sonum HÜSRAN,
Sen Susarsan Konuşur ŞEYTAN ...!
Offline
Zehra Bedirxanli
Azerbaycan dilini ela oxumasamda yaxwi oxuyurdum yadimiza saldigin ucun tewekkurler.
28 aprel 2013 09:10
Məlumat "Qonaq" kimi daxil olan ziyarətçilər saytda şərhlərin bildirə bilməzlər.Zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınızla sayta daxil olun!
Son yazılar
Son şərhlər
  • Əhval-ruhiyyəniz pis olduqda bunu oxuyun!

    Niyə məhz 13 nəfər görəsən?Nisbi rəqəmdir. Yəni ən azından bizi sevən insanlar var bu dünyada.
  • 300-1500 manat maaşı olan iş yerləri açılacaq

    İş qurmağ üçün bir az fereset lazımdı.Men qadınnığımla bu saat hara getsem iş taparam.Yoldaşım bız teze evlenende marşurut sürürdü gunu 2 manata gece demırdı gunuz demeden basqa sernışınler gotururdu hetta geceni yatmırdı.indi şükr Böyük bizmesi var işcileri var kasıb insanlara el tuturuq Allahda gorur ve başından tokur Unutmamışam o gunlerı şükr edrem Xeberınız maraqlıdı bır az arxıve qayıdıb kovreldım herden deyrem kaş o kasıb vaxtımız oleydı Çünki onda çox xoşbext idim
  • Xəyalə Murad "Hər şey qızım üçün"

    Əllərinə, ürəyinə sağlıq canım. İnşallah mən də bu kupondan mütləq alacam.
  • Yorğunuğunuzu 7 gündə unudun

    Bazar: Istirahət günüdür deyə bütün günü yatmayın. Qalxın və əzələlərinizi açmaq üçün təmrinlər edin. Tez yorulsanız, enerji artıran içkilər için...)) İşləyən xanımlar bazar günləri əksinə 5 dəqiqə vaxt tapmır ki, dincəlsin. Ev işləri daha çox olur bazar günləri. Uşaqların məktəbə hazırlığı , paltarların yuyulması, ütülənməsi, bir həftə boyu yüngülcə təmizlədiyin evi bazar günləri daha dərindən təmizləməli olursan.)) .•.•Su Perisi•.•.Xeberın altındakı bu vıdyoları seksı sekilleri sılınde usaqlar baxar bu nedı bele buranın redaktoru hanı yatmısız gormursuz bularıXanım. Bu problem bütün saytlarda var. Tək bu saytda deyil.
  • 300-1500 manat maaşı olan iş yerləri açılacaq

    Ceylan Mumoğlu,Ceyla xanim guyaya da umid yoxdu 30 yasim var hec yerden gelirim yoxdu nece tehsili dusunum ? kitab lazimdi o lazimdi bu lazimdi mulleim lazimdi hele oxmaqada ne qeder pul lazimdi harda idi mende o pul? iwe girmeye 5 min manat yada 10 min manat pul isteyrler budua realliq sabah muharibe olsa hansi cavan gedib gulle atacaq kim gedecek biznen hec kes maraglanmanan sonra ? kime lazimdi ?
  • 300-1500 manat maaşı olan iş yerləri açılacaq

    ✈ Руслан Абилов ✈,Nə bilim, ay Ruslan, Türkiyədən virtual olaraq gördüyüm, burdakı insanların ancaq şikayətidir, başqa heç nə. Şikayətlə də bir iş görmək olmur. Bəlkə təhsil barədə düşünəsiz, deyirlər guya təhsili olana iş tapılır heç olmasa.
  • 300-1500 manat maaşı olan iş yerləri açılacaq

    Ceylan Mumoğlu,dehset yoxe faciedi bele zavod fabrik acan adam gelsin baxsin bizim rayona men ve menende basqa gecnler avara iwsiz gucduz yolarda doludu inamayan gelsin oz gozu iler gorsun menim neyime gerekdi dagin basinda ya hardasa nese tikilir gelsin bizim rayonda tiksinler basqa yerrde tiklin fabrikde 300 manatdan baslayan maas verilir bizim rayonda ise dovlet isi 140 manat maas verir hec yerde is yoxdu rayonda millet qirili olur acinan bazarlar doludu 2-3 manata gore toklub bazara .Kime salam verirem seheri gun bazarada ya kohne esyalar satir ya ogurlug eleyib kiminse masinin tekerin su matorun hetda supuregisni bele oqurluyub bazarda satirlar .Bu camahat neylesin bes he? 1200 manat maas guyada o maasi alan oz adami oqlacaq muhasibide nezretciside hamsi oz adamlari olacaq . Men olamaycamki .Bizim rayonda Aasan ximdet acildi ne olsun kime lazimdi o? getdim is ucun dediler 30 yasin var 25 yasdan yuxari gpoturmuruk buda qanunda hansi kitabda yazilib beyem sabah muharibe olsa meni aparamayacaq? bele seviyesizler ucun gedim vurusum? 22-23 yasda ki beyem menen cox bilecek yoxsa nece gununu sigaret cekib avara vara qiszlara patxod eleyen cavanlar ne bilir asan ximdtede sened hazrilayib camahati yola salsin he? belke yalan deyrem ? bu yazdiqim sozlerin hansinda yalan varsa denenki ay ruslan yalan deyrsen indi hara gedim men bes? tehslim yoxdu hec yerde islemirem ne edim ? ozumu gedim asim?Ceylan Mumoğlu,dehset yoxe faciedi bele zavod fabrik acan adam gelsin baxsin bizim rayona men ve menende basqa gecnler avara iwsiz gucduz yolarda doludu inamayan gelsin oz gozu iler gorsun menim neyime gerekdi dagin basinda ya hardasa nese tikilir gelsin bizim rayonda tiksinler basqa yerrde tiklin fabrikde 300 manatdan baslayan maas verilir bizim rayonda ise dovlet isi 140 manat maas verir hec yerde is yoxdu rayonda millet qirili olur acinan bazarlar doludu 2-3 manata gore toklub bazara .Kime salam verirem seheri gun bazarada ya kohne esyalar satir ya ogurlug eleyib kiminse masinin tekerin su matorun hetda supuregisni bele oqurluyub bazarda satirlar .Bu camahat neylesin bes he? 1200 manat maas guyada o maasi alan oz adami oqlacaq muhasibide nezretciside hamsi oz adamlari olacaq . Men olamaycamki .Bizim rayonda Aasan ximdet acildi ne olsun kime lazimdi o? getdim is ucun dediler 30 yasin var 25 yasdan yuxari gpoturmuruk buda qanunda hansi kitabda yazilib beyem sabah muharibe olsa meni aparamayacaq? bele seviyesizler ucun gedim vurusum? 22-23 yasda ki beyem menen cox bilecek yoxsa nece gununu sigaret cekib avara vara qiszlara patxod eleyen cavanlar ne bilir asan ximdtede sened hazrilayib camahati yola salsin he? belke yalan deyrem ? bu yazdiqim sozlerin hansinda yalan varsa denenki ay ruslan yalan deyrsen indi hara gedim men bes? tehslim yoxdu hec yerde islemirem ne edim ? ozumu gedim asim?
  • Azərbaycanda yeni zavod açıldı

    HE ne olsun kimi gotreckelerki guya ora islemeye meni? hec inamiram oz qohum eqrebasin yiqacalar ora islemeye buda heqiqet
  • Xəyalə Murad "Hər şey qızım üçün"

    Totu i -liKitabda nədən bəhs olunur? Ananın qızına fədakarlıqları,məsləhətləri kimi təsir bağışlayır. Sizdən də öyrənmək xoş olardı. xeyirli, uğurlu olsun, qələminiz iti olsun.Kitabda povest, pyes, hekayələr yer alıb. Adı diqqətinizi çəkib- o povestdir. Bəli ananın qızı uğruna etdiyi fədakarlıqdan bəhs edilir. Ellada Babayeva,.................,Çox sağ olun
  • Yorğunuğunuzu 7 gündə unudun

    .•.•Su Perisi•.•.,Texniki problemdir xanım, biz də düzəlməsini gözləyirik.
Maraqlıdır
İstifadə etdiyiniz zeytun yağı hansıdır?
Zeytun Bağları
Final
Consul
Zeytuna
Oil İtaly
Digər