Bakıda hava 21°
USD 1.7008 AZN
EUR 2.0296 AZN

Azərbaycan dili - XIII Dərs

Azərbaycan dili - XIII Dərs

Say

Əşyanın miqdarını və ya sırasını bildirən sözlərə say deyilir.

Saylar əşyanın miqdar və sırasını bildirir. Sıra sayları miqdar saylarından şəkilçilər vasitəsilə yaranır.

Miqdar sayları sadə, düzəltmə və tərkibi olur. Miqdar sayları sayıla bilən maddi varlığın bir əlaməti kimi yaranmışdır. Saylar substantivləşmə yolu ilə mücərədləşdiyi üçün hallanır, mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edir, cəm şəkilçisi ilə qeyri-müəyyən çoxluq ifadə edir. Cümlədə əsas sintaktik vəzifəsi təyindir. Substantiv və mücərrəd formada cümlədə mübtəda, tamamlıq və xəbər ola bilir. Adverbiallaşdıqda zərf rolunda da çıxış edə bilir.

Sayın həm ismə, həm də sifətə oxşar cəhətləri vardır. İsimlər əşya adı bildirdiyi kimi, saylar da müəyyən kəmiyyət adları bildirir. Sifət kimi cümlədə təyin olur, isimdən əvvəl işlənir. Sifətlər əşyanı əlamət, kefiyyət cəhətdən təyin etdiyi halda, say kəmiyyət, miqdar və sıra cəhədən təyin edir.

Konkret miqdar bildirən saydan sonra işlənən isimlər cəmlənə bilmir. Məsələn: 2 adamlar, 3 nəfərlər və s. demək düzgün deyil.

Sayın əsas morfoloji əlaməti sıra sayı düzəldən –incı şəkilçisidir. Məsələn: Beşinci sinifdəkilər çox savadlıdır.

İsimləşərək mənsubiyyət, hal, xəbərlik şəkilçiləri qəbul edə bilir. Tərkib daxilində olmadıqda cümlədə mübtəda, tamamlıq, xəbər vəzifəsində işlənə bilir. Məsələn: İkimiz də sevinirdik.20 cücədən cəmi yeddisi qalmışdı. -Neçənci kursdasan, a bacı? –dördüncüdəyəm. və s.

Say isimdən əvvəl gəldikdə dəyişməz, hallanmaz. Isim dəyişərək hallana bilər.

Sayın iki məna novü var: 1. Miqdar sayları. 2. Sıra sayları.

Hələlik bu qədər. Növbəti dərsdə miqdar sayları haqqında geniş məlumatımız olacaq.

Bu videoda say haqqında videodərslik var. Buyurun, izləyin!

    

 


Səslərin sayı: 3
12
5281
Loading...
loading...
Şərhlər
Offline
Salaminka
Video-dərslə daha yaxşı mənimsəmək və yadda saxlamaq mümkün olur.Təşəkkür edirəm,Elnarə xanım.Digər dərslər də bu tipdə olsa əla olar.Rus və ingilis dili dərsləri
14 aprel 2013 15:20
Offline
abdullayeva nigar
FIRIW MENI COX INCIDIR NADICDII
4 mart 2013 09:45
Offline
Ellada Babayeva
Çox sağ olun.Sizin sayənizdə təkrarlamış oluram.
11 fevral 2013 23:35
imza: Hiss və ağıl həyat gəmisinin yelkəni və sükanı kimidir; biri hərəkətə gətirir, o biri istiqamətləndirir.
Cübran.
Offline
Elnarə
Ləman_   نقر,
♥ஐ♥Röya♥ஐ♥,
Selvi,
Kamailba,
Yağmur damlası,
Sonay Quluzade,
NəZrİn,
Ehmedova fidan,
Xanımlar, çox sağ olun, oxuyub dəyər vermisiz. Kiməsə köməyim dəysə çox sevinərəm.
1 fevral 2013 12:14
imza: Hər insan səhv edər. Əsas odur ki, səhvini anlayıb təkrar səhvə yol verməyəsən.
Offline
Ehmedova Fidan
Cox sag olun maraqlı idi bunları bilirdim tekrar etdim teşekkür.
1 fevral 2013 12:09
Offline
Nəzrin
oxudum amma videoya baxa bilmedim suret azdi cox sagolun
1 fevral 2013 11:10
Offline
Sonay Quluzade
Yəqin riyaziyyatçıyam deyə, ən sevdiyim nitq hissəsi saydır. Çox məsuliyyətli missiyadır, çox əhəmiyyətli mövzudur, yetər ki, qiymətləndirilsin. Təşəkkür edirəm.
1 fevral 2013 09:30
Offline
Yağmur damlası
Cox sag ol Elnare,mektebi yada saldim lap.inan ki,azqala yadimdan cixirdi bunlar.bir daha cox sag ol baci.
1 fevral 2013 08:51
Offline
Kamailba
Azərbaycan dili dərsini bir daha xatırlamış oldum.xəbərlərin davamlı olsun bacı
31 yanvar 2013 22:34
imza: "Hər bir ağacın bir meyvəsi var,
Qəlbin meyvəsidə övladdır."

Həzrəti Məhəmməd s.ə.s
Offline
Selvi
Sayın sifətlə bir neçə oxşar cəhəti var:
İsimlə bağlı olur və isimdən əvvəl işlənir.
Cümlədə ən çox təyin olur.
İsmi əvəz edə bilir, yəni isimləşir.
Quruluşca sadə, düzəltmə və mürəkkəb olur.

Say aşağıdakı qaydada təhlil olunur:
Ümumi qrammatik mənası, sualı
Hansı isimlə bağlı olması
Quruluşca növü
Mənaca növü
Cümlədə rolu
Məsələn: Birinci sinif şagirdi dərslərindən beş qiymət alır.
Birinci — əşyanın sırasını bildirir, neçənci? sualına cavab olur. Sinif isimi ilə bağlıdır, quruluşca düzəltmədir. Sıra sayıdır, cümlədə təyindir. Beş — əşyanın miqdarını bildirir, neçə? sualına cavab olur. Qiymət ismi ilə bağlıdır, quruluşca sadədir. Müəyyən miqdar sayıdır, cümlədə təyindir.
Elnarə xanım sizə təşəkkürümü bildirirəm belə izahlı yazı üçün.Sizin çox adama yardımınız toxunur.Davamlı olsun...
31 yanvar 2013 22:29
imza: Əxlaqı qanunla əvəz etsələr, buna qanunun çiyni dözməz!
Nöqtə qədər xeyir üçün vergül kimi əyilənlər nəticədə düz xətt olub ayaqlanmağa məhkumdurlar...
Offline
♥Röya♥
cox saqolun faydali xebere gore laughing yadimdan hardasa cixibmis sizin sayenizde xatirladim girl_ang
31 yanvar 2013 22:21
Offline
Nigar
cox sagol bacim xebere gore davamli olsun insALLAH
31 yanvar 2013 20:48
imza: Allahın cümləmizə yar olsun amin
Adıniız:*
E-Mail:
ıifrə: *
Son yazılar
Son şərhlər
  • 21:42 - Müəllif: Xəyalə Murad
    Aşbazların sirləri (1)

    Aşbazların sirləri

    Limonu bilmirdim.Yumurta da lazımlıdır. Mən qaynayanda 30a kimi sayıb götürürdüm, 4 dəqiqədəki kimi olurdu.
  • Dünyanın ən mavi yerləri

    Maldiv adalarına çatmazlar. Həqiqətən möhtəşəm yerdir.
  • 10:01 - Müəllif: Xəyalə Murad
    Küçə sənəti (1)

    Küçə sənəti

    Rəssam gözü ilə baxsaq həyat başdan ayağa rəngarəng və gözəldir. Təsvirləri çox bəyəndim. Küçə sənəti getdikcə incəsənətin bir qoluna çevrilir
Maraqlıdır